به گزارش روزپلاس، بودجه 1401 نسبت به سال قبل هفت درصد افزایش داشته این در حالی است که کشور همچنان در شرایط تحریمی قرار دارد و تامین این میزان بودجه شاید در نگاه اول صرفا در گرو فروش نفت و افزایش درآمد ارزی و حتی رفع تحریم ها ممکن باشد.
اما یکی از موضوعات مهم که در لایحه بودجه دولت رییسی اتفاق افتاده بحث حذف ارز ترجیحی است موضوعی که برای اولین بار افتاده و در اسناد قبلی بودجه‌های سالیانه موجود نبوده .
البته باید اذعان داشت که دولت از همان ابتدای کار عزم خود را برای حذف ارز ترجیحی جزم کرده است از اینرو چندی پیش در قالب لایحه دو فوریتی طرح حذف ارز 4200 تومانی را به مجلس ارائه کرد اما نمایندگان مجلس از بابت نگرانی از نتیجه حاصل از تورم احتمالی با فوریت این لایحه مخالفت کردند.
در نهایت دولت در سیاست بودجه ای کشور حذف ارز ترجیحی را کلید زد و این بدین معناست که دیگر از ارز ارزان سهمیه‌ای برای واردات کالاهای اساسی خبری نیست و من بعد وارد کنندگان باید ارز خود را براساس نرخ ارز نیمایی تامین کنند. البته که دولت به دلیل اینکه سیاست چند نرخی باعث ایجاد رانت می‌شود، تصمیم بر آن گرفته که سیاست تک نرخی را اجرا کند ولی این موضوع عایدی هم برای دولت دارد از این جهت که حذف ارز ترجیحی باعث افزایش منابع پایدار بودجه ای دولت به واسطه درآمدهای گمرکی و مالیاتی می شود .
اما نگاه ها نسبت به تاثیر حذف ارز ترجیحی بر نرخ ارز و تورم در کشور متفاوت است برخی معتقدند که هر زمان دولت ارزهای ۴۲۰۰ تومانی و کالاهایی که مشمول ارز ۴۲۰۰ می‌شوند را از شمول این ارز خارج کرده، به شدت قیمت این کالاها افزایش یافته و بعد از این هم در پی این سیاستگذاری شاهد افزایش قیمت دلار و به تبع آن تورم در کشور خواهیم بود. البته نگاه مثبتی نیز به این موضوع وجود دارد که مشروط به سیاست گذاری مناسب دولتمردان است . طبق گفته ی کارشناسان اگر دولت نرخ مناسبی را محاسبه و براساس آن نرخ، سیاستگذاری می کرد و تمامی کالاها نیز بر اساس همان نرخ قیمت گذاری می شد ،حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی در این فضا نه تنها شکالی ندارد بلکه به ثبات قیمت ها منجر خواهد شد.البته مشروط برآنکه یارانه معیشتی به شکل مناسبی به اقشار جامعه پرداخت شود.
در سال گذشته و در پی مجادله بین دولت و مجلس این نرخ برای هر دلار ۱۷ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شد؛ بنابراین با قبول نرخ ارز ۲۳ هزار تومان برای هر دلار در بودجه ۱۴۰۱ شاهد افزایش ۳۱.۴ درصد آن نسبت به سال گذشته خواهیم بود.حال سوال اینجاست که نرخ مورد تعیین دولت یعنی 23 هزار تومان برای کنترل بازار مناسب است؟مضاف براین درباره یارانه معیشتی و کمک هزینه خانوار پس از حذف لازم یارانه نهاده‌های دامی و رقم و میزان آن هم اطلاع دقیقی در دسترس نیست و باید دید ، شاهد چه تغییرات محسوسی در ارقام بودجه خواهیم بود
نکته دیگر آثار و پیامدهای حذف ارز ترجیحی است که تحت تاثیر عوامل دیگری هم قرار دارد. مثلا اگر قیمت ارز افزایش یابد، طبیعتا اقلام یارانه‌ای که شامل ارز ترجیحی می‌شوند نیز با افزایش قیمت مواجه خواهند شد.
اما سناریوی دیگر موضوع رفع تحریم هاست چندی پیش واحد اطلاعات اکونومیست، چشم اندازی از شاخص های اقتصاد ایران در پاس توافق ارائه کرد که در آن پیش بینی شده نرخ دلار تا سال 2030 به زیر 20 هزار تومان می رسد. البته که به واسطه رفع تحریم ها حصول تحویل فوری در اقتصاد دور از تصور نیست اما در عین حال باید بحث روانی و بازی سیاسی در رابطه با رفع تحریم ها نیز توجه داشت.
با لغو تحریم ها پول های بلوکه شده کشور آزاد می شود و درآمدهای ارزی ایران بالا می رود
محمد علیپور، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در گفت وگو با روزپلاس در خصوص حذف ارز ترجیحی در بودجه 1401 و تاثیر آن بر نرخ دلار و وضعیت تورم در کشور گفت:
«نرخ دلار در شرایط فعلی بازار خیلی بالاتر از آن چیزی هست که در بودجه بسته شده. البته که دولت عوارض گمرکی را بر مبنای ارز ترجیحی می گرفته و این سبب می شود که قیمت کالاهای ورودی اگر بر مبنای ۲۳ هزار تومان باشد بیشتر شود منتها دولت در بودجه سال قبل به ۸قلم کالای اساسی یارانه می داد البته یارانه گندم و بعضی کالاها سرجای خودش هست ولی همان مبنای عوارض گمرکی را که ۴۲۰۰ تومانی حساب می کرد الان با ۲۳ هزار تومان آورده است».
علیپور افزود: سال گذشته هم علی رغم اینکه دولت مبنای گمرکی را ۴۲۰۰ تومانی حساب می کرد ولی در بازار تاثیر آنچنانی بر نرخ دلار و بحث تورم نداشت چون وقتی سراغ بازار می رفتند می گفتند دلار ۲۷ تا 29 هزار تومان است با این اقدام دولت سود را نصیب وارد کننده هایی می کرد که کالا وارد می کنند . درواقع مبنای محسابه۴۲۰۰ تومان است ولی عملا استناد می کردند که دلار ۲۹ تومان است. البته دولت پیش بینی هایی کرده و دلایل خود را برای اینکه مبنای محاسبه ی خودش را که ۲۳ تومان قرار داده ،دارد».
وی تاکید کرد:« شاید این موضوع تاثیر جزیی در بحث تورم داشته باشد ولی واقعی کردن مسائل مدنظر است . درواقع کالا چه با ارز 4200 تومانی وارد شود چه با ارز ۲۳هزار تومان مبنا همان ارز بیرون است که تاثیرات خودش را قبلا گذاشته است.»
علیپور در رابطه با سناریوی رفع تحریم ها و تاثیر آن بر قیمت دلار گفت: «بخشی از بازار تابع این جریانات بوده و احساسی عمل می کرده اما خود تحریم ها و بحث برجام تاثیر بر قیمت دلار داشته و دارد .اگر تحریم ها برداشته شود بالاخره پول های بوله شده کشور آزاد می شود و درآمدهای ارزی ایران بالا می رود . قطعا رفع تحریم ها تاثیرگذار خواهد بود بخشی از افزایش قیمت دلار محدودیت های ارزی است که ما داریم به هرحال تحریم ها سبب افزایش قیمت دلار شده است.
دولت باید بازار را هم جهت مواد اولیه و تولید و توزیع اداره کند
واعظی آشتیانی کارشناس مسائل اقتصادی در گفت و گو با روزپلاس به بررسی نگاه های مختلف نسبت به حذف ارز ترجیحی پرداخت و برخی صاحب نظران بر این اظهارنظر هستند که اگر دلار 4200 تومانی حذف شود ما مشکل تورم و افزایش قیمت ها را خواهیم داشت در واقع یک سری کالایی هایی که دولت خرید می کنند با نرخ 4200 است و این موضوع بازار را به هم میریزد.
وی ادامه داد: از سوی دیگر برخی معتقدند که اصلا این موضوع برای دولت که صاحب دلار است فرق و تاثیری ندارد در واقع دلار 4200 با 23 تومان یا هرقیمت دیگری تفاوتی ندارد . مهم این است که دولت بازار را بتواند هم جهت مواد اولیه و تولید و توزیع اداره کند و نظارت داشته باشد. فرض بر این بگیریم که دلار 4200 تومان است ولی اگر دولت نتواند نظارت بر بازار داشته باشد افزایش قیمت ها بصورت روانی افزایش پیدا می کند. ما باید مشکلی را حل کنیم اینکه دلار 4200 تومانی داشته باشیم یا 23 تومان! اما تا زمانی که سه موضوع را حل نکنیم این مشکلات را خواهیم داشت. اول اصلاح ساختاری کشور است که باید آن را کلید بزنیم دوم اقتصاد دستوری و سیاسی را از گردنه ی تصمیمات کنار بگذاریم. کشور امروز اسیر این دو موضوع است ضمن اینکه با وصله و پینه کردن اقتصاد مشکلی حل نمی شود چه بسا تجربه نشان داده که با این رویکرد موقتی مشکلات را برطرف کردند ولی در آینده نه چندان دور تبدیل به مشکلات مضاعف شده است در واقع مسکن تاثیرش را به صورت مقطعی گذاشته است.
آشتیانی گفت: متاسفانه تمامی دولت ها به دنبال این بود که مشکلات اقتصاد را به صورت موضوعی حل کند. به هر مسئله ای در کشور اعم از اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی به صورت موضوعی پرداخته شده است و مسکن بصورت مقطعی تزریق شده واین بعدا تبدیل به یک معضل شده است . اینکه امروز بحث کنیم که 4200 تومانی را حذف نکنیم یا نه درست نیست ولی تا کی باید این ارز حذف نشود ؟تا کی باید ادامه پیدا کند؟ تا کی باید با این جو روانی بازی کنیم و کشور را اسیر کنیم؟
وی تاکید کرد: باید به این باور برسیم هرکسی در چهارچوب وظایفش کارش را انجام دهد . مشکل ما الان ریل گذاری اقتصادی مان است ما ریل گذاری در بحث های اقتصادی نداریم. لوکوموتیو هست ولی ریلی نیست که روی آن حرکت کنیم اگر حرکت هم می کنیم در یک محیطی است که سنگ های بسیاری وجود دارد و هزینه های ی ما را بابت حرکت مضاعف می کند. بعضی جاها حتی به این نتیجه میرسیم که اگر حرکت نکنیم به نفع است.
واعظی آشتیانی در رابطه با سناریوی لغو تحریم ها نیز گفت: بخش مهمی از تاثیر رفع تحریم ها و قیمت دلار بازی های سیاسی دنیاست. ترکیه کنار ماست که زمانی کاملا در آغوش اروپا و آمریکا بوده البته هنوز هم هست منتها هرازگاهی با او بازی می کنند. در سال 90 13 شمسی در ترکیه هر سه ونیم لیر معادل یک دلار بود الان یک دلار 14 لیر شده است .بازی های سیاسی و وزورآزمایی اروپایی ها وامریکایی ها حتی به ترکیه هم رحم نکرده است .فارغ از سه موضوعی که بنده اشاره کردم بخش دیگر بازی روانی است که انجام می شود و رسانه هایی که در اختیارشان هست این موضوع را مدام دامن می زنند.
بودجه سال آینده به شدت متورم است
حسین راغفر ، کارشناس مسائل اقتصادی اما نگاه بدبینانه ای نسبت به حذف ارز ترجیحی و سناریوی لغو تحریم ها دارد. راغفر در گفت وگو با روزپلاس تاکید کرد:
«خیلی از کالاهایی که ارز 4200 تومانی دریافت می کردند در این سالها حذف شده بود بخشی از آن مانده بود که حذفش از مجلس مجوز می خواست. اما دولت بدون مجوز ارز ترجیحی را از بخش قابل توجهی از سازمان دارویی و غذا و دارو حذف کرده و مطمئنا این به دستور خود دولت اتفاق افتاده است. »
وی تاکید کرد: « افزایش قیمت ارز اخیر نیز با دستور دولت یعنی هدایت سازمان برنامه و بانک مرکزی اجرا شده و ربطی به شکست مذاکرات ندارد . ضمن اینکه بودجه سال آینده هم به شدت متورم است از سال 72 تاکنون چنین افزایشی در بودجه نداشتیم و این یک بودجه بسیار متورم است و شرایط تورم را به شدت شعله ورتر خواهد کرد.»
این کارشناس ادامه داد: «منبع اصلی تامین این بودجه ی سال آینده فروش نفت با قیمت های بالا خواهد بود. احتمالا اقایان اطلاعاتی از مذاکرات و نتایج آن دارند که آن نیز در قالب آزادسازی بخشی از منابع ارزی کشور صورت خواهد گرفت.»
وی در خصوص عدم کاهش قابل توجه قیمت دلار بعد از مذاکرات وین نیز گفت: این بازی است که دولت به راه انداخته چرا که این ها دنبال فروش ارز بالای 35 هزار تومان خواهند بود لذا به نظر می رسد که همین سیاست های سه دهه گذشته ادامه پیدا کند.