به گزارش روزپلاس، سه شنبه این هفته علی باقری و تیم مذاکراتی ایران به وین برگشتند تا پس از وقفه ای 10روزه مذاکرات وین در دور هشتم را از سر بگیرند. اظهارات مقامات رسمی ایران و 1+4 و آمریکا نشان می دهد کار مذاکرات به حساس ترین بخش خود رسیده است و به نظر می رسد در برخی موضوعات مهم همچون تضمین ها که خواست اولیه و منطقی ایران در ادوار مختلف مذاکراتی بوده پیشرفت های خوبی حاصل شده است. اکنون سوال این است که «تضمین ذاتی» (Inherent guarantee) یا تضمین درونی تا چه حد می تواند قابل اعتماد و تامین کننده منافع کشورمان باشد؟
در واقع آن چه باعث نگرانی طرف مقابل در این سال ها شده، مفهومی به نام گریز هسته ای است. به این شکل که آن ها مدعی هستند ایران به دانش فنی ساخت بمب اتم رسیده و آن چه باید با توافقات هسته ای ایجاد شود، به تاخیر انداختن آن است یعنی افزایش زمان گریز هسته‌ای، یعنی از زمانی که ایران تصمیم به ساخت بمب گرفت تا زمان ساخت، فرصت معناداری که مثلا حداقل یک سال باشد، طول بکشد. البته این توهم آن هاست زیرا جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده که در دکترین دفاعی اش تسلیحات اتمی وجود ندارد اما دنیا، دنیای واقعیت های روی زمین است نه اخلاقیات و حرف های خوب، چه بخواهیم یا نخواهیم آن ها این تصور غلط و نگرانی را دارند.
برهمین اساس معتقدم در کنار هر تضمین سیاسی، حقوقی یا اقتصادی که تیم مذاکراتی ما موفق به کسب آن شود، نباید فراموش کنیم مهم ترین تضمین برای این که طرف مقابل بار دیگر توافقی را که امضا می کند، نقض نکند همین توان هسته ای بالا و همیشه آماده است، توانی که می تواند به ایران قابلیت بازگشت پذیری سریع (Rapid reversibility) را بدهد تا در صورت هرگونه نقض صریح توافق برجام در آینده، ایران نیز بتواند به سرعت وضعیت هسته ای خود را بازیابد و حتی جلوتر هم برود.اساسا در روابط بین‌الملل، مهم ترین و اثرگذارترین تضمین، داشتن توان پاسخگویی مناسب از طریق ایجاد و حفظ اهرم‌های لازم برای هزینه‌زا کردن نقض عهد طرف مقابل است.
تجربه برجام به ویژه در دو سال و نیم اخیر به طرف مقابل نشان داد که ایران به رغم اجرای برجام توانست ظرفیت هسته ای خود را به گونه ای حفظ کند تا در زمان لازم بتواند بازگشت پذیری سریعی داشته باشد و باعث نگرانی طرف مقابل به ویژه آمریکایی ها شود. این موضوع را این روزها بارها در ادبیات مقامات این کشور می شنویم که خروج احمقانه ترامپ از برجام اتفاقا باعث اوج گیری سرعت غنی سازی در ایران شد. غنی سازی 20درصدی و 60درصدی، امروز ایران را دارای حدود 300کیلو مواد غنی شده 20 درصد و بیش از 20 کیلو 60درصد کرده در حالی که این فعالیت در دوره برجام نبود و اصولا قبل از برجام، غنی سازی 60درصدی هم نداشتیم در حالی که دیگر مطمئن شده اند رسیدن به غناهای بالاتر همچون 90 درصد هم برای ایران کار دشواری نیست یا به گفته رئیس سازمان انرژی اتمی ایران مثل آب خوردن است. ایران در حالی امروز بیش از 2500 کیلو مواد غنی شده زیر 5درصد انبار کرده که سقف این مواد در برجام 300 کیلو بوده یا درحالی چندصد سانتریفیوژ IR6 با ظرفیت غنی سازی ده سو و چندصد سانتریفیوژ IR4 و بیش از هزار سانتریفیوژ IR2M که ظرفیت غنی سازی 5برابری نسبت به ماشین های نسل اول را دارند، به کار می گیرد که اصولا قرار بود تا 10سال و 15 سال چنین اتفاقی نیفتد. ایران در حوزه تحقیق و توسعه نیز سانتریفیوژهای IR8 و IR9 را در دستور کار دارد که به ترتیب 24 و 50 سو ظرفیت دارند و این خیره کننده است. فراموش نکنیم همه این دستاوردها در مدتی کمتر از سه سال اتفاق افتاده و اگر ایران یک سال صبر استراتژیک را هم انجام نمی داد که دیگر وضعیت کاملا متفاوت بود.
از سوی دیگر طرف مقابل اکنون به خوبی آگاه است که اجرای تعهدات هسته‌ای از سوی ایران، «اجرای مشروط» (Conditional implementation) خواهد بود و تا زمانی ادامه خواهد داشت که طرف مقابل بر اساس معیارهای راستی‌آزمایی مد نظر ایران به تعهدات خود پایبند باشد و در صورت نقض عهد از سوی طرف مقابل، توان هسته‌ای ایران همچون سال های اخیر خروج آمریکا از برجام به سرعت قابل احیا خواهد بود بنابراین متوجه پافشاری تیم ایرانی بر حفظ توانمندی های اصلی هسته ای ایران هست و می‌داند باید این خواسته را در توافق لحاظ کند.
منطق جمهوری اسلامی ایران در موضوع تضمین‌ها روشن است. ایران بر اساس مثل قدیمی خود نمی خواهد از یک سوراخ دو بار گزیده شود بنابراین اعلام کرده تنها در صورت وجود «تضمین‌های کافی» است که می‌توان در وین به توافق دست یافت؛ این تضمین های کافی که مهم ترین آن می تواند تضمین ذاتی باشد، به نظر نگارنده از هر تضمین حقوقی و سیاسی در روابط بین الملل معتبرتر و قابل اعتماد تر است و تا حد زیادی این آرامش خاطر را خواهد داد که بار دیگر شاهد مسخره کردن حقوق بین الملل و یک توافق نامه معتبر همچون برجام توسط حاکمان کاخ سفید نباشیم.
هادی محمدی