«ضرب‌المَثَل‌های عاشورایی» در زبان فارسی

اینکه واقعه کربلا و قیام عاشورا در زبان فارسی ریشه ضرب‌المثل‌های فراوان باشد عجیب نیست.
کد خبر: ۲۶۴۲۳۵
تاریخ انتشار:۱۵ شهريور ۱۴۰۱ - ۱۲:۱۴ - 06 September 2022
«ضرب‌المَثَل‌های عاشورایی» در زبان فارسی



به گزارش روزپلاس؛ در ایران همیشه همان‌گونه بوده و هست که «اوژن اوبن» سفیر فرانسه در دوره مشروطه در کتابش توصیف کرده است: «همه شیعیان که از آغاز دوران کودکی با تمام جزییات وقایع تأثرانگیز روز عاشورا آشنایی پیدا کرده‌اند و به اشک‌ریختن برای مصائب امام حسین (ع) قهرمان مذهبی و ملی‌شان خوگرفته‌اند هر قدر هم بی‌تفاوت و بدون احساس باشند هنگامی که در این جایگاهی که با اندیشه‌ها و پندارهای آغاز زندگی آنان پیوندی نزدیک و تنگاتنگ دارد، حضور می‌یابند... به‌طور کاملا  طبیعی و غریزی سیل اشک از چشمان‌شان سرازیر می‌گردد».

و این کربلا که خودش یک فرهنگ است و عاشورا که خودش فرهنگساز است به زبان زندگی روزمره و به حوزه فصاحت و بلاغت و مفاهمه کلامی ایرانیان نیز نفوذ کرده و ریشه ضرب‌المثل‌هایی شده که برخی هنوز پرتکرارند و برخی دیگر کمتر استفاده می‌شوند. برخی از این ضرب‌المثل‌ها را در ادامه مرور کنیم.




دنیایش مثل آخرت یزید است

این مَثَل درباره کسی به کار می‌رود که در زندگی با سختی‌ها و مشکلات فراوان مواجه باشد.

شمر جلودارش نیست

این مَثَل درباره کسی به کار می‌رود که انتقام‌جویی و کینه‌ورزی می‌کند.

آب افتاده دست یزید

درباره فردی به کار می‌رود که کالایی ضروری را از دیگران دریغ می‌کند یا کنایه از شرایطی است که افرادی سختگیر بر دیگران حاکم شده یا رشته امور را به دست گرفته باشند.

آب به امام نمی‌دهد و آتش به یزید

درباره فرد خسیس به کار می‌رود و یعنی نه عشق به امام حسین (ع) و نه نفرت از یزید موجب نمی‌شود به انفاق بپردازد.

هم طبّال یزید است هم علمدار امام حسین (ع)

طبال یعنی طبل‌زن. این مَثَل درباره آدم ریاکار به کار می‌رود.

آش یزید را می‌خورد و برای امام حسین (ع) سینه می‌زند

این مَثَل درباره آدم ریاکار و منافق و کسی که ظاهر و باطنش یکی نیست به کار می‌رود. معادل این مَثَل است: «نماز علی (ع) را می‌خواند و پلوی معاویه را می‌خورد».

مثل حرمله است

درباره افراد سنگدل و بی‌رحم به کار می‌رود.

پسر طوعه است

درباره افراد خیانتکار استفاده می‌شود. طوعه بانویی بود که مسلم بن عقیل (ع) را در خانه‌اش پناه داد ولی پسرش به طمع پاداش، آن حضرت را تحویل دشمنان داد.

نقاره‌چی یزید است

وقتی کسی از ظالم حمایت کند درباره‌اش این مَثَل را می‌گویند.

نخودی در آش امام حسین (ع) انداختن

وقتی می‌خواهند کسی را به کار خیر دعوت کنند یا در کاری به کمک بطلبند به او می‌گویند شما هم نخودی در آش امام حسین (ع) بینداز.

خنجر شمر در خانه اوست

درباره افراد سنگدل و کینه‌جو به کار می‌رود و همچنین درباره آدم فرصت‌طلب.

پولش سکه یزید دارد

یعنی پولش بی‌ارزش است و همچنین درباره کسی به کار می‌رود که با پولش کارهای بی‌ارزش می‌کند یا نمی‌تواند با پول به آنچه نیاز دارد، برسد.

هر بار پای علامت یکی سینه می‌زند

درباره آدم ریاکار به کار می‌رود و کسی که مدام نظرش را عوض می‌کند و همچنین افراد منفعت‌طلب.

آنچنان که حق به جانب یزید است!

درباره نادانی و جهل دوستان است که مایه زیان می‌شود و به این حکایت اشاره دارد: «از کسی پرسیدند در فلان شهر روضه‌الشهدا می‌خوانند؟ گفت: آری، اما آنچنان که حق به جانب یزید است».

طوق به پا شده است

در گذشته طوق نوعی علم عزا بود که هنگام سوگواری آن را بلند می‌کردند و عزاداران دور آن جمع می‌شدند. این مَثَل وقتی به کار می‌رود که عده زیادی در جایی جمع شده باشند.

حسین (ع) را تا جایی دوست دارد که رگ نَبُرَد

این مَثَل درباره افرادی به کار می‌رود که وقتی انجام کار درست برایشان زحمت ایجاد می‌کند یا وقتی هزینه انجام کار درست زیاد می‌شود از آن دست می‌کشند.

موکل آب فرات است

درباره افراد بی‌رحم به کار می‌رود که در کارشان انعطاف و مروت ندارند و به بی‌رحمی سربازانی اشاره دارد که در واقعه کربلا مأمور بستن آب بر یاران امام حسین (ع) بودند و حتی از رسیدن آب به کودکان و اطفال ممانعت می‌کردند.



منبع: فارس
بازگشت به ابتدای صفحه
ارسال به دوستان
ارسال نظر
روایت تصویری
نگاه دوم
پیشنهاد سردبیر
پربازدیدها

زمانی برای تسویه حساب های قدیمی با اردن

ده‌ها فروند پهپاد و موشک به سمت سرزمین‌های اشغالی شلیک شد/ اهدافی در سرزمین‌های اشغالی مورد اصابت قرارگرفت

نیروهای مسلح ایران تا پای جان ایستاده‌اند/ به دولت تروریستی امریکا هشدار داده می‌شود هرگونه ضربه به منافع ایران ، پاسخ قاطع و پشیمان کننده‌ای در پی دارد

پرسپولیس و سپاهان نقره داغ شدند

گوترش: زمان کاهش تنش فرا رسیده است

دفاع مشروع حق‌ ایران بود و در تنبیه اسرائیل قانونی عمل کردیم/ به این شر مطلق و حامیان او هشدار میدهیم دست از پا خطا نکنند/ همانطور که ترامپ بعد از عین‌الاسد اقدامی‌نکرد، اقدام از سوی صهیونیست‌ها نیز بعید است

سخنگوی ارتش رژیم صهیونیستی: از سوی ایران مورد حمله قرار گرفتیم

چاله یا جای موشک؟ حماقتِ رژیم صهیونیستی

جزئیات سیاه‌ترین شب رژیم صهیونیستی/«وعده صادق» چگونه اجرا شد؟

وزیر خارجه اردن: اردن خواهان روابط حسنه با ایران است

امیرعبداللهیان: هیچ هدف غیرنظامی در پاسخ خود تعریف نکردیم/ در پیامی به کاخ سفید اعلام کردیم عملیات ما محدود است/ ۶ ماه خویشتن‌داری کردیم

عراق و اردن حریم هوایی خود را بستند

مرحله بعدی دهک‌بندی خانوارها اعلام شد/صدک‌بندی طبق مدل «خودرو» و «تراکنش‌های بانکی»

موشک باران سرزمین‌های اشغالی/ این آغاز جنگ نبود، تلاشی برای پایان جنگ بود

زمانی برای تسویه حساب های قدیمی با اردن

مالکان استقلال و پرسپولیس مشخص شدند

سپاه برای کمک علیه اشغال به لبنان و سوریه آمد/ حمله به کنسولگری ایران بالاترین حد تجاوزگری اسرائیل است

بازار کالا اجازه افزایش قیمت ندارد/ قیمت ارز کاهشی می‌شود

ده‌ها فروند پهپاد و موشک به سمت سرزمین‌های اشغالی شلیک شد/ اهدافی در سرزمین‌های اشغالی مورد اصابت قرارگرفت

هفدهمین جلسه حراج شمش طلای مرکز مبادله ایران ۲۶ فروردین برگزار می‌شود

بانک صادرات ایران در مسیر تبدیل شدن به بزرگترین بانک کشور

تماس تلفنی اردوغان با رئیسی و تبریک عید فطر

چین از عضویت کامل فلسطین در سازمان ملل حمایت می‌کند

آقای گل به پرسپولیس نزدیک شد/ اولین بمب نقل‌وانتقالات سرخ‌ها؟

حملات بی‌امان حزب‌الله به پایگاه‌های رژیم صهیونیستی

یحیی؛ بمب در آستانه انفجار/ قرارداد با گل محمدی برای جنگ با پرسپولیس و استقلال

آزادی "تتلو" به مناسبت عید فطر صحت ندارد/ رسیدگی به اتهامات مقصودلو در دادگاه ادامه دارد

نیروهای مسلح ایران تا پای جان ایستاده‌اند/ به دولت تروریستی امریکا هشدار داده می‌شود هرگونه ضربه به منافع ایران ، پاسخ قاطع و پشیمان کننده‌ای در پی دارد

توضیحات کاظم صدیقی درخصوص غفلت صورت گرفته در تاسیس موسسه‌ای در ماجرای ازگل/ از خدا استغفار و از مردم عذرخواهی می‌کنم/ توقع دارم به تخلف احتمالی آشنا و غیرآشنا رسیدگی شود

زمانی برای تسویه حساب های قدیمی با اردن

ویدیو دلخراش از حمله تروریستی به مسکو/ بیش از 100 کشته تاکنون/ احتمال گروگان گرفته شدن صدها نفر در تالار کنسرت/ روسیه خواستار توضیح آمریکا درباره حمله تروریستی شد 

گفتگوی دو وزیر سابق در خصوص صداوسیما

مالکان استقلال و پرسپولیس مشخص شدند

عربستان خواستار تصویب قطعنامه ای علیه اسرائیل در شورای امنیت شد

بزرگترین پیشرفت‌های فناوری در سال گذشته چه بود؟

یک باور غلط در ازدواج و چالش‌های زندگی مشترک؛ آیا می‌توان رفتار همسر را تغییر داد؟

عاملان حمله تروریستی چابهار از افسران سرویس های آمریکایی و اسرائیلی ها جدا نیستند/ کشوری که تروریست‌ها از خاک آن حمله را آعاز کردند باید پاسخگو باشد

بیانیه ۳۸بندی کمیته ویژه منتخب رئیس‌جمهور برای بررسی ناآرامی‌های سال ۱۴۰۱/ نهادهای حاکمیتی ذی ربط از جمله دستگاه های نظامی امنیتی و دستگاه قضایی مسئولانه عمل کردند

برقراری ارتباط بی‌واسطه در پیام‌رسان‌های داخلی

تحریم‌ هواوی چه پیامدهای برای سامسونگ و اندروید داشته است؟

هشدار نوروزی پلیس فتا: WiFi رایگان ترفند مجرمان سايبری است

تراژدی یکتا ناصر در شب عید/ مشکل خانوادگی و گریه های خانم بازیگر