در گفت‌وگو با روزپلاس/

مصائب دولت آینده در‌حوزه انرژی/ سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس: دولت در بحث نوسازی و بهینه سازی مصرف انرژی اهمال کاری کرده است

دولت بعدی کشور را در شرایطی از روحانی تحویل می‌گیرد که با بحران هایی از جمله کمبود برق و گاز روبروست موضوعی جدی که به واسطه خشکسالی ها و بی تدبیری های دولت، شرایط نامطلوب و نگران‌کننده‌ای را رقم زده است.

کد خبر: ۲۰۸۲۱۲

۰۳ مرداد ۱۴۰۰ / ۱۰:۲۷

به گزارش روزپلاس؛ دولت بعدی کشور را در شرایطی از روحانی تحویل می‌گیرد که با بحران هایی از جمله کمبود برق و گاز روبروست موضوعی جدی که به واسطه خشکسالی ها و بی تدبیری های دولت، شرایط نامطلوب و نگران‌کننده‌ای را رقم زده است.

متاسفانه بی مدیریتی و بی برنامگی دولتمرد تدبیر و امید و شرکایش یعنی وزارت نیرو ، نفت و حتی وزارت آموزش و پرورش برای بهینه سازی مصرف و نوسازی ساختار قدیمی سیستم های انرژی موجب وضعیت اسفناک امروز شده و حالا کار به جایی رسیده که کشوری که به عنوان دومین دارنده منابع گازی دنیا شناخته شده با بحران انرژی روبرو می شود.

اما کارشناسان هم معتقدند که یکی از اصلی ترین بحران های کشور در ماه های آتی به ويژه زمستان کمبود گاز و طبیعتا قطعی آن بویژه در نقاط سردخیز است. طبیعتا در فصل سرما به دلیل افزایش مصرف گاز نیروگاه‌ها در تامین برق با مشکل مواجه می‌شوند که برای ایجاد تعادل میان عرضه و تولید ممکن است این حامل انرژی از خانه های مردم قطع شود.

با این اوصاف لازم است که دولت جدید در اولین روزهای کار خود تدابیری جدی جهت پیشگیری از بحران های پیش رو انجام دهد. بدنیست مروری داشته باشیم براینکه دولت سیزدهم در چه شرایطی و با چه مشکلاتی صرفا در حوزه انرژی کشور را از دولت روحانی تحویل می گیرد.هرچند همه ی اعضای دولت ماموریت دارند تا مسائل ریز و درشت را در هر حوزه ای در اختیار رییسی قرار دهند اما ارائه برخی آمارها جهت روشن شدن وضعیت و ارائه بهترین راه کارها از نگاه کارشناسان خالی از لطف نیست.

شواهدی مبنی بر مشکل کمبود گاز

طبق اسناد کمبود گاز و برق تنها به امسال و سال آتی برنمی گردد و باید گفت که متاسفانه منفی بودن تراز گاز تا سال 1410 ادامه دارد . با این اوصاف طبیعتا صرف‌جویی از سوی مردم که همیشه تنها راهکار فوری برای مقابله معرفی شده چندان قابل اعتماد نیست چرا که چشم انداز حل این مشکل در برهه ی کوتاهی نبوده و حداقل زمان ده ساله برایش در نظر گرفته شده .طبق آمار تکمیل پروژه‌های توسعه میادین گازی جدید و افزایش تولید گاز، تراز گاز کشور دوباره از سال 1410 مثبت می شود اما با پیش بینی شورای عالی انرژی، برای افزایش تولید گاز از میادین جدید به سرمایه‌ای معادل 50 میلیارد دلار نیاز است که در صورت جذب این سرمایه اهداف تولیدی محقق می شود وگرنه پس از 1410  هم پدیده کمبود گاز دور از تصور نیست.

بر اساس آمارهای رسمی شرکت ملی گاز، کشور ما پارسال بطور متوسط روزانه ۷۱۸ میلیون متر مکعب تولید گاز داشته ؛ این در حالی است که دولت در زمستان شاید توانایی تامین تنها دو سوم گاز مورد نیاز کشور را داشته باشد. مضاف بر آنکه در بخش تولید گاز نیز ایران سال‌هاست که نتوانسته فازهای باقی‌مانده میدان گازی پارس جنوبی را راه‌اندازی کند و رشد تولید گاز بسیار عقب‌تر از برنامه است.

بی تدبیری های دولت در کمبود گاز

اما سوال اینجاست که علت کمبود گاز در کشور چیست و باید چه کرد؟

کارشناسان عدم سرمایه گذاری کافی، سختگیری در انعقاد قراردادهای مناسب با وجود داشتن منابع و ذخایرفراوان، نبود سیاست‌های مدیریت مصرف خصوصا در فصول سرد، شدت مصرف بالای انرژی،خشکسالی و بی تدبیری های دولت در بحث بهینه سازی را از جمله عوامل اصلی ایجاد این تعادل غلط می دانند. عدم اجرای پروژه های بهینه سازی و بی کفایتی وزارت نیرو و نفت برای اجرای ده ها پروژه ای که در خصوص بهینه سازی ارائه شده  اما درنهایت با بی توجهی دولت در حال خاک خوردن است یکی از مهمترین دلایل کمبود گاز معرفی می شود.

این در حالی است که دولت در این موضوع مهم اهمال کاری می کند و به جای عمل کردن به وظایف خود در این حوزه، مشکلات را به گردن مردم می اندازد. دولتمردان افزایش مصرف 12 درصدی مردم را در مصرف گاز مزید بر علت میدانند اما باید تاکید داشت که مصرف مردم ناشی از برنامه ها و سیاست های دولت و تولید و عرضه حامل های انرژی است لذا قصور مردم برای مصرف صرفا بهانه تراشی است و ریشه این مشکلات را باید در جایی دیگر بررسی کرد.

بررسی راهکاری هایی برای حل مشکل کمبود گاز

اما برای حل مشکل گاز کارشناسان راهکارهایی را تعیین کردند راهکارهایی چون افزایش تولید گاز، واردات گاز و یا بهینه سازی مصرف گاز در داخل کشور. شاید افزایش تولید گاز به نظر بهترین گزینه باشد اما تا وقتی استانداردهای مصرف تعیین و بهینه نشود سیاستی غلط محسوب می شود افزایش تولید گاز طبیعتا باعث می شود که بخش زیادی از گاز به خاطر مصرف غیر بهینه هدر برود راهکار دوم که واردات گاز معرفی شده هم نمی تواند چندان انتخاب مطلوبی باشد چرا که هم هزینه ی زیادی صرف می شود و هم اینکه ممکن است با تعلل و بدقولی کشور ها روبرو باشد و البته پذیرش این موضوع برای کشور ما که دارنده منابع مهمی می باشد سخت است.

اما راهکار سوم بهینه سازی مصرف گاز است. طبق گفته ی کارشناسان استفاده بهینه از مصرف گاز باعث می شود که حجم تولیدات گازهای گلخانه ای در کشور کاسته شود این موضوع نه تنها منجر به اشتغال زایی به واسطه ی وجود بخش های مختلف برای بهینه سازی مصرف می شود بلکه حجم سرمایه گذاری برای بهینه سازی کمتر از توسعه میادین گازی محاسبه می شود.

طبق گفته ی کارشناسان مهمترین عواملی كه در بحث عدم توجه به بهینه سازی مزید بر علت کمبود گاز شده و  مصرف گاز در كشور ما را ما را به وضعیت وحشتناک فعلی کشانده را می توان در اتكا به روش‌های سنتی، استفاده از فناوری‌های قدیمی ، عدم اصلاح و نوسازی ساختار قدیمی و آشنا نبودن غالب افراد با مدیریت بهره وری و بهینه‌سازی انرژی و... جستجو کرد.

با توجه به اینکه بیشترین میزان گاز طبیعی کشور در بخش گرمایش خانگی مصرف می شود باید با بهره‌گیری از سیستم های جدید در بخاری‌ها، این مصرف را به حداقل ممکن برسانیم.

واقعیت آن است امروزه بخاری‌های گازی نیز مانند سایر اقلام و تجهیزات مورد استفاده روزمره با تغییرات بنیادی از نظر ظاهری و ساختاری مواجه شده‌اند؛ به‌کارگیری فناوری‌های نوین و ساختار جدید موجب شده که نسل جدید بخاری علاوه بر ایمن بودن مصرف بسیار پایین‌تری نسبت به بخاری‌های نسل گذشته داشته باشد. اما سوال اینجاست با وجود پیشرفت در فناوری ها چقدر دولت در راستای نوسازی حامل های انرژی قدم برداشته است؟ چقدر اهمال کاری به جای عملگرایی در خصوص بهینه سازی مصرف و نوسازی وسایل انرژی زا در کشور ، خانه ها ، مدارس و ادارات صورت گرفته است؟ این در حالی است که افزایش قیمت های حامل انرژی در این چند سال وجود داشت اما چقدر از این منبع دولت برای نوسازی هزینه شد؟

غفلت دولت در بحث نوسازی

واقعیت آن است که در اسناد جهانی و بین‌المللی آب و انرژی دو مقوله مورد توجه هستند که نه تنها در در اکوسیستم موثرند بلکه نقش مهمی در رفاه جوامع دارند وطبیعتا اگر به‌درستی مصرف نشوند، می‌توانند مشکلات زیادی را برای مردم به وجود آورند.موضوعی که در مدارس ما نادیده گرفته می شود. اصلا تصور مدرسه بدون آب ، برق و سیستم گرمایشی و سرمایشی مناسب چگونه امکان پذیر است؟ سوال اینجاست که اصلا در چنین مدارسی بازدهی یادگیری به خوبی انجام می شود؟

و مهمتر آنکه وزارتخانه هایی که به جای برخورد فنی و اقتصادی به برخوردهای سیاسی روی می آورند و به جای ورود تجهیزات و تکنولوژی و سهولت برای در اختیار قرار گرفتن حامل های انرژی به مردم به تعمیر وسایل فرسوده شده روی می آورد  چه دردی می توانند از مشکلات آب، برق و گاز مردم حل کنند؟

باید اذعان داشت تامین تجهیزات گرمایشی استاندارد حداقل کاری است که می توان برای بهینه سازی مصرف خانگی کرد اما چقدر در این خصوص اقدامات صورت گرفته است؟

شنیدن خبرهایی از آتش سوزی مدرسه شین آباد، گازگرفتگی دانش آموزان و حوادث این‌چنینی که بارها تکرار شده و می‌شود صرفا پشیمانی موقتی را به دنبال دارد. با این نوع مدیریت دولت و کم کاری وزارت نیرو و آموزش و پرورش در تجهیز وسایل گرمایشی مدارس ممکن است هر روز حادثه ای در نقطه ای از کشور دانش آموزان را غافلگیر و خانواده های آنان را داغدار کند .

در این میان گاها مسئولان از نبود منابع مالی کافی برای نوسازی، ترمیم و تجهیز مدارس به سیستم گرمایشی استاندارد سخن می گویند. درک اوج فاجعه وجود مدارس تخریبی در کشور و همچنین عدم تجهیز آن ها به سیستم گرمایشی استاندارد  سخت است اما گوش وزیر آموزش و پرورش و همچنین دولت بدهکار نیست.

متاسفانه بی‌توجهی و غفلت مسئولان به مجهز شدن مدارس به سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی استاندارد می تواند حوادثی تلخ برای آینده سازان کشور ایجاد کند و این همان آرامش و امنیتی است که در اسناد جهانی به واسطه وجود حامل های انرژی بر آن تاکید شده است موضوعی که دولتمردان بر آن چشم بستند  و جامعه ای را به دولت بعد تحویل می دهند که حاکی از مدارسی فرسوده و با تجهیزات قدیمی گرمایشی و سرمایشی است .

کم نبود کودکان و نوجوانانی که در مدارس در آتش بخاری های غیراستاندارد سوختند . یادآوری چهره های چروکیده و شاید بهتر گفت اصلا باقی نمانده ی دختران شین آباد هنوز در ذهنمان است شعله هایی که با بی مسئولیتی دولتمردان بر جان دانش آموزان افتاد و زندگی آنها را خاکستر کرد. سوختگی ای که تا آخر عمر گریبانگیر این کودکان است نه فقط جسم بلکه به روحشان آسیب زده و بدتر آنکه این زخم ها هنوز التیام نیافته است.

اهمال کاری دولت در بحث نوسازی و بهینه سازی مصرف

اما مصطفی نخعی، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی در گفتگو با روزپلاس از مشکلات پیش روی کشور در خصوص کمبود گاز گفت و تاکید کرد:« همانطور که دیدیم سال گذشته در بخش هایی از کشور با مشکل تامین گاز روبرو بودیم با توجه به شرایط موجود، سردی هوا، کمبود گاز و عدم بهینه سازی مصرف احتمال این وجود دارد که این مشکلات همچنان دامن کشور را بگیرد و با افت فشار گاز جدی در زمستان امسال و سالهای آتی  مواجه شویم ».

وی در ادامه مشکل اصلی را عدم تراز تولید و مصرف گاز دانست و گفت: «ما در خصوص گاز به وضعیت مشابه برق رسیدیم و تولید مان کم کم تناسبش را با مصرف از دست داده و همه این ها بخاطر آن است که در بحث اصلاح الگو و بهینه سازی مصرف و افزایش ظرفیت تولید با توجه به قابلیت ها و پتانسیل هایی که وجود دارد بدرستی اقدام نکردیم».

نخعی تاکید کرد:« یعنی با توجه به ظرفیت کشور نتوانستیم تولید را گسترش دهیم مضاف بر اینکه قوانین بالادستی که در بحث اصلاح الگوی مصرف و بهینه سازی وجود داشته را به درستی انجام و اجرا نکردیم و حالا بعد از چندسال به جایی رسیدیم که با این ناترازی تولید و مصرف مواجه شدیم.»

سخنگوی کمیسیون انرژی ادامه داد:« علیرغم اتفاقاتی که در خصوص اقداماتی که در بحث ظرفیت تولید در بحث گاز در دولت صورت گرفته اما باید اذعان داشت که بیشتر از این ها باید کار و مدیریت صورت می گرفت .ضمن اینکه گازی که استفاده و بهره برداری می کنیم نیاز به سرمایه گذاری دارد چون به مرور زمان با افت فشار مواجه می شود و راندمان تولید را کاهش می دهد . در این زمینه نیز طبیعتا نیاز به سرمایه گذاری برای حفظ فشار و تولید وجود دارد . از آن طرف هم چون در الگوی مصرف، استفاده بهینه مصرف و بحث نوسازی سیستم ها باید نهایت تلاش صورت می گرفت تا بتوانیم این مشکل را که دو سالی است بوجود آمده کنترل کنیم وگرنه با این روال مشکلات ما افزایش پیدا خواهد کرد و به احتمال زیاد با مشکلات جدی تری با مرور زمان مواجه می شویم. »

نخعی در خصوص بحث نوسازی سیستم های انرژی گفت: « دولت کارهایی را در نوسازی شروع کرد اما نه تنها دیر شروع کرد بلکه خیلی کند بود. در واقع نوشدارویی بود بعد از مرگ سهراب ! با توجه به ظرفیت های قانونی که در بحث نوسازی داریم و در قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر هم موارد خوبی برای این موضوعات پیش بینی شد اما می بینیم که دولت اقدام قابل توجهی انجام نداد.»

وی در خصوص بحث نوسازی سیستم های گرمایشی و سرمایشی و مصرف بهینه گاز خاطر نشان کرد:« قانون اصلاح الگوی مصرف به مسئله بهینه سازی و نوسازی صراحت دارد اما واقعیت آن است که دولت کار اندکش را در این زمینه خیلی دیر شروع کرد چرا که بیشتر توانش را بر تولید گذاشته بود هرچند در بحث تولید هم توفیق آنچنانی با توجه به ظرفیت های خوب کشور بوجود نیامد .»

وی در پایان تاکید کرد: «شرکت بهینه ساز مصرف انرژی که ذیل وزارت نفت هست خیلی در خصوص بحث نوسازی منفعل بود و کار خاصی انجام نداد البته که اصلاح الگوی مصرف کار یک وزارتخانه به تنهایی نیست. درست است که وزارت نفت و نیرو تکالیف خاصی را بر عهده دارند اما همه ی وزارتخانه ها باید به این موضوع می پرداختند . چرا که این موضوع در مجموع کار دولت است و متاسفانه هیچ وقت بحث بهینه سازی ، اصلاح الگوی مصرف و نوسازی اولویت نبوده و ما  الان نتیجه این اهمال کاری را می بینیم و با مشکلات امروز مواجه هستیم. لذا این موضوع یک اهتمام خاصی می طلبد که امیدواریم با تلاش و اراده دولت بعد و بسیج امکانات این موضوع در اولویت قرار بگیرد. »

باید تاکید داشت که بهینه‌سازی مصرف انرژی به مفهوم اتخاذ و به‌کارگیری روش‌ها و سیاست‌ها و نوسازی سیستم های گرمایشی و سرمایشی در مصرف درست انرژی قابل توجه است و از نظر اقتصاد ملی بهترین گزینه محسوب می شود چرا که می تواند ضامن استمرار وجود و دوام انرژی و ادامه حیاتش باشد. هم‌اکنون با توجه به سرانه مصرف بالای انرژی در کشور لزوم بهره‌وری و بهینه‌سازی مصرف انرژی به‌عنوان نیاز و ضرورتی کاملاً مشهود است.

به طور کلی می‌توان گفت، تصمیم گیری برای طرح‌های نوسازی و بهینه سازی مصرف نخستین و مهم‌ترین گام موثر در آینده انرژی ایران است که باید در نخستین فرصت دولت جدید بدان بپردازد. طبیعی است اگر سیاست‌های درست و تسهیل‌گر برای اجرای بهینه‌سازی و نوسازی سیستم های مصرف گاز اتخاذ شود و دولت صرفا بر دستورات کلی بسنده نکند مهار مصرف افسارگسیخته گاز در کشور ممکن خواهد بود.