۴ چالش درباره بازگشایی مدارس

درحالی‌که فقط ۲ هفته به آغاز سال تحصیلی جدید باقی مانده، همچنان معلمان، دانش‌آموزان و خانواده‌های آنان سؤالات و ابهامات فراوانی در ذهن دارند که بی‌پاسخ مانده است.

کد خبر: ۲۱۵۱۵۲

۱۷ شهريور ۱۴۰۰ / ۰۸:۲۳

به گزارش روزپلاس؛ درحالی‌که فقط ۲ هفته به آغاز سال تحصیلی جدید باقی مانده، همچنان معلمان، دانش‌آموزان و خانواده‌های آنان سؤالات و ابهامات فراوانی در ذهن دارند که بی‌پاسخ مانده است. مهم‌ترین سؤال این است که تکلیف آن ۳ میلیون دانش‌آموز که به‌گفته وزیر سابق آموزش و پرورش در سال تحصیلی گذشته از سامانه شاد برای آموزش مجازی جا ماندند، چه شد، آیا دسترسی آنها برای سال تحصیلی جدید فراهم شده است؟ سؤال بعدی درباره ارتقای بهداشت مدارس متناسب با شرایط کروناست؛ مدیران آموزش و پرورش دائم می‌گویند آموزش از آبان‌ماه حضوری یا نیمه حضوری خواهد شد، سوال این است که آیا مدارس به کلیه امکانات بهداشتی برای شرایط کرونایی مجهز شده‌ و وزارتخانه سرانه بهداشتی آنها را به‌طور کامل پرداخت کرده است که مصمم به آموزش حضوری است؟

مشکل کمبود معلم که باعث تراکم دانش‌آموزی در کلاس‌های درس شده، به کجا رسید؟ آیا وزارت آموزش و پرورش توانست این چالش جدی را حل کند یا امسال هم قرار است از نیروهای شرکتی به جای معلم در مدارس استفاده کند؟

در میان این سؤالات و ابهامات، از یک طرف مدیران ارشد وزارت آموزش و پرورش در جلسات ستاد ملی کرونا و رسانه‌ها به درستی دائم تأکید دارند که مدارس باید باز شود چرا که ادامه روند موجود، شاکله نظام آموزشی را به خطر می‌اندازد و موج گسترده افت و ترک تحصیلی دانش‌آموزان را به همراه دارد ولی از سوی دیگر مدیران استانی و مدارس می‌گویند نه برای آموزش حضوری آماده‌اند و نه مشکل عدم‌دسترسی دانش‌آموزان جامانده از شاد آنچنان که باید حل شده است.

مشکل اول: تجهیزات بهداشتی مدارس

قرار بود که اعتبار جداگانه‌ای برای خرید تجهیزات بهداشتی و ساماندهی آبخوری و توالت‌های مدارس به مدیران آنها داده شود، حالا اما مدیران اغلب مدارس دولتی می‌گویند که اعتباری در این زمینه به آنها پرداخت نشده است و مشکل آنها پابرجاست. این مسئله در سال تحصیلی گذشته در برخی مدارس تا آنجایی حاد شد که در همان مقطع کوتاه آموزش حضوری، برخی مدیران اعلام کرده بودند که دانش‌آموزان در ساعات حضور در مدرسه حق رفتن به سرویس بهداشتی و استفاده از آبخوری را ندارند.

بررسی اعتبار اختصاص یافته به معاونت تربیت بدنی و سلامت وزارت آموزش و پرورش در لایحه بودجه سال ۱۴۰۰ نشان می‌دهد که در ردیف ارتقای سلامت دانش‌آموزان به ازای ۹۵ هزار و ۹۰۰ مدرسه اعتباری معادل ۲۰۷ میلیارد و ۴۳۳ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان است. به‌عبارت دقیق‌تر اعتبار تخصیص یافته در بحث ارتقای سلامت به ازای هر دانش‌آموز معادل ۱۵ هزار و ۹۵۶ تومان است.

مهرالله رخشانی مهر، رئیس سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس نیز در توضیح اینکه چه اقداماتی برای تجهیزات بهداشتی مدارس ازجمله بهسازی توالت‌ها و آبخوری از سوی این سازمان انجام شده، به همشهری گفت: «‌در سال گذشته ۶۰ میلیارد تومان و امسال ۴۶۰ میلیارد تومان دیگر به مدارسی که فاقد سرویس بهداشتی بودند، اختصاص دادیم که در حال هزینه هستند و هنوز تمام نشده. همچنین گفتیم که آموزش و پرورش استان‌ها از محل اعتباراتی که استانداری به آنها اختصاص می‌دهد در این زمینه اقدام کنند که رقم کلی آن هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان است که البته ارقامی که گفتم فقط برای ساخت آبخوری و سرویس بهداشتی مدارس نیست و شامل تعمیرات اساسی و تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام هم می‌شود که آن هم هنوز کامل پرداخت نشده است.»

او افزود: « این که فضای فیزیکی مدارس برای آموزش حضوری دانش‌آموزان از نظر بهداشتی آماده است یا نه را من نمی‌دانم و در این زمینه مدیران استانی باید توضیح دهند.»

سرانه بهداشتی نگرفتیم

حالا مدیران کل آموزش‌وپرورش استان‌ها می‌گویند که هنوز کمک هزینه سرانه بهداشتی مدارس را واریز نکرده‌اند. به‌طور نمونه قاسمعلی خدابنده، مدیرکل آموزش و پرورش استان خراسان رضوی در گفت‌وگو با همشهری در این‌باره گفت: «از وزارت آموزش‌وپرورش درخواست کردیم تا سرانه بهداشتی مدارس را زودتر واریز کنند که تا الآن این اتفاق نیفتاده است. می‌خواستیم اگر مدارس حضوری یا نیمه حضوری شد، بتوانیم به لحاظ خرید ملزومات بهداشتی مدارس جوابگو باشیم.»

خدابنده توضیح داد: «در استان خراسان رضوی یک میلیون و ۳۵۰ هزار دانش‌آموز داریم که اگر به ازای هر دانش‌آموز ۲۰ هزار تومان هم سرانه بهداشتی اختصاص دهند، ۲۷ میلیارد تومان اعتبار لازم است. البته حالا اگر بخشی از این اعتبار را هم به‌صورت علی‌الحساب تخصیص دهند، حداقل برای آغاز سال تحصیلی، کارمان تا حدی راه می‌افتد.»

کورش مودت، مدیرکل آموزش‌وپرورش استان خوزستان هم در این‌باره به همشهری توضیح داد: «برای دریافت اعتبار سرانه بهداشتی همچنان منتظر هستیم. البته وزارت آموزش‌وپرورش در سال تحصیلی گذشته اعتباری به میزان ۱۶ میلیارد تومان در حد کمک سرانه بهداشتی به مدارس استان خوزستان تخصیص داد که بین مدارس توزیع شد. اما این کمک سرانه بهداشتی برای سال تحصیلی جدید هنوز تزریق نشده است. البته دانشگاه علوم‌پزشکی، فرمانداران و بخشداران کمک‌های خوبی در زمینه ضدعفونی و گندزدایی فضاهای آموزشی می‌کنند.»

مشکل دوم: جامانده‌ها از آموزش مجازی

مشکل بعدی که ذهن جامعه به‌ویژه ‌خانواده‌ها را به‌خود مشغول کرده، دانش‌آموزانی هستند که در سال تحصیلی گذشته به واسطه نداشتن ابزار آموزش هوشمند یا اینترنت از آموزش مجازی بازماندند. آنطور که سیدحسن الحسینی، مسئول شبکه شاد و محسن حاجی‌میرزایی، وزیر سابق آموزش و پرورش اعلام کرده بودند، ۳ میلیون دانش‌آموز یعنی ۲۱ درصد کل دانش‌آموزان کشور فاقد دریافت‌کننده‌های هوشمند بوده یا به‌دلیل موقعیت مکانی‌شان دسترسی به شبکه شاد نداشتند. بررسی‌های میدانی در استان‌ها نشان می‌دهد که با وجود اینکه یک‌سال از آن زمان می‌گذرد، ولی همچنان مشکل دسترسی نداشتن بخش قابل‌توجهی از این دانش‌آموزان به آموزش مجازی پابرجاست.

هادی زارع‌پور، مدیرکل آموزش‌وپرورش استان کهگیلویه و بویراحمد درباره وضعیت آمادگی دانش‌آموزان این استان برای بهره‌گیری از آموزش مجازی به همشهری گفت: «استان کهگیلویه و بویراحمد از یک توسعه‌نیافتگی تاریخی رنج می‌برد و در زمره استان‌های کم‌برخوردار است و تعداد زیادی از دانش‌آموزان استان پس از شیوع کرونا مشکلاتی در زمینه آموزش مجازی داشتند؛ چون زیرساخت‌های اینترنتی استان به‌دلیل کوهستانی بودن ضعیف است و این ضعف همچنان ادامه دارد.

سرعت اینترنت در خیلی از نقاط استان پایین است. بیش از ۳۰ درصد دانش‌آموزان این استان در سال تحصیلی گذشته به‌دلیل فقر مالی و عدم‌توانایی خرید گوشی هوشمند، تبلت و... و همچنین به‌دلیل سکونت در مناطقی که زیرساخت‌های اینترنت در آنها موجود نبود، نتوانستند از آموزش مجازی استفاده کنند. البته آموزش این دانش‌آموزان متوقف نشد و برای مدارس روستایی که جمعیت‌شان کمتر از ۱۰ نفر بود، آموزش حضوری برگزار کردیم و در نقاطی که امکان آموزش حضوری هم وجود نداشت، از طریق ارسال بسته‌های آموزشی و جزوات و محتواهای آموزشی به‌صورت خودآموز سعی کردیم کسی از تحصیل بازنماند.»

او درباره اقدامات انجام شده برای رفع مشکلات آموزش مجازی در استان کهگیلویه و بویراحمد، افزود: «۸۱۲ روستا در سطح استان با مشکل زیرساخت اینترنت مواجه بودند که تاکنون مشکل بالای ۸۰ درصد این روستاها حل شده، ولی از مسئله دسترسی به موبایل و تبلت برای دانش‌آموزان این نقاط برآوردی نداریم.»

حمیدرضا رخشانی، مدیرکل آموزش‌وپرورش استان سیستان‌وبلوچستان نیز در این‌باره به همان چالش عدم‌دسترسی به زیرساخت‌های ارتباطی و اینترنت در سطح استان اشاره کرد و توضیح داد: «از بین ۴۶۱ هزار دانش‌آموز شاغل به تحصیل در مدارس شهری استان، ۱۱۰ هزار نفر در سال تحصیلی جدید نیاز به گوشی و تبلت دارند که از همه، چه خیرین و چه دستگاه‌های دولتی، درخواست داریم که مشکل این دانش‌آموزان را حل کنند. البته با ارسال درسنامه و آموزش فرد به فرد سعی به اجرای فرایند آموزش برای آنها داریم، ولی باید بپذیریم که هم این کار سخت است و هم آموزش از کیفیت لازم برخوردار نیست.»

هر چند که مدیران کل آموزش‌وپرورش استان‌ها عنوان می‌کنند که برای دانش‌آموزان بی‌بضاعت با کمک خیرین و دستگاه‌های مختلف نسبت به خریداری تبلت و گوشی هوشمند اقدام کرده‌اند، اما میزان پوشش این اقدام ناچیز است؛ به‌عنوان مثال مدیرکل آموزش‌وپرورش کهگیلویه و بویراحمد گفت: در سال تحصیلی گذشته ۲ هزار تبلت و گوشی توسط خیرین و کمیته امداد امام خمینی (ره) بین دانش‌آموزان بی‌بضاعت این استان توزیع شده است؛ درحالی‌که این میزان فقط ۴ درصد دانش‌آموزانی که موفق به اتصال به شبکه شاد نشده بودند را پوشش می‌دهد.

مودت، مدیرکل آموزش‌وپرورش استان خوزستان هم گفت که سال گذشته با کمک خیرین و دستگاه‌های اجرایی توانسته برای ۱۱ هزار دانش‌آموز تبلت و گوشی فراهم کند و امسال هم به‌دنبال جلب حمایت‌ها برای رفع مشکل دانش‌آموزانی است که به گوشی و تبلت دسترسی ندارند، اما اذعان می‌کند که هنوز در ۲ هفته مانده به آغاز سال تحصیلی معلوم نیست چه تعداد بتواند فراهم کند.

مشکل سوم: چالش کمبود ۲۰۰ هزار معلم

براساس آمارهایی که مسئولان وزارت آموزش‌وپرورش در بهار امسال اعلام کرده بودند، کمبود معلم در مدارس ایران به رقم ۲۰۰ هزار نفر در سال تحصیلی ۱۴۰۱-۱۴۰۰ رسیده است. همچنین براساس گزارش سازمان برنامه‌وبودجه درباره تحلیل و بررسی وضعیت نیروی انسانی شاغل در وزارت آموزش‌وپرورش و پیش‌بینی مشمولان بازنشستگی تا سال ۱۴۰۶، بیشترین میزان بازنشستگی معلمان در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ صورت خواهد گرفت و طی آن بیش از ۱۱۱ هزار معلم از آموزش‌وپرورش خارج می‌شوند.

اکنون که در آستانه آغاز سال تحصیلی جدید قرار داریم، پرس‌وجوی همشهری از مدیران کل آموزش‌وپرورش استان‌ها نشان می‌دهد که مشکل کمبود معلم نیز در نقاط مختلف کشور همچنان پابرجاست. خدابنده مدیرکل آموزش و پرورش استان خراسان رضوی در این‌باره می‌گوید: «در استان خراسان رضوی با مشکل کمبود شدید نیروی انسانی مواجه هستیم. در شروع سال تحصیلی بالغ بر ۲۳ هزار معلم کم داریم که به‌عبارتی دیگر یعنی ۲۳هزار کلاس  معلم ندارند. البته سعی می‌کنیم با استفاده از ۴هزار نیروی حق‌التدریس که سال گذشته جذب کردیم و با به کارگیری ۵ هزار نیروی خرید خدمات آموزشی، مشکل را تا حدودی حل کنیم.

از وزارت آموزش‌وپرورش خواهش کردیم مجوز دهند تا تعداد بیشتری نیروی خرید خدمات جذب کنیم اما تا الآن این مجوز صادر نشده است. بنابراین برای سال تحصیلی جدید با چالش کمبود قطعی ۱۴ هزار معلم مواجهیم که امید داریم این کسری را با به کارگیری نیروهای شاغل، بازنشسته و حق‌التدریس تامین کنیم. مشکل بعدی این است که در یکی دو سال اخیر تمایل کمتری به‌خصوص در معلمان زن و بازنشسته‌ها برای کار به‌صورت حق‌التدریسی شاهد هستیم چون همکاران بازنشسته چندان تمایلی برای کار با وسایل دیجیتال ندارند و علاقه‌ای به گرفتن حق‌التدریس در آموزش مجازی نشان نمی‌دهند. بنابراین این نگرانی وجود دارد که بخشی از کلاس‌هایمان در سال تحصیلی جدید با مشکل مواجه شود.»

مودت، مدیرکل آموزش‌وپرورش استان خوزستان هم درباره چالش کمبود معلم در سال تحصیلی جدید به همشهری می‌گوید: «در سال تحصیلی جدید حدود ۹ هزار نیروی انسانی در آموزش‌وپرورش استان خوزستان کمبود داریم که سعی می‌کنیم آن را از طریق به‌کارگیری معلمان حق‌التدریس و نوبت دوم جبران کنیم و نمی‌گذاریم هیچ کلاسی بدون معلم بماند.»

مشکل چهارم: دانش‌آموزانی که ثبت‌نام نکرده‌اند

بخشی از دانش‌آموزان پایه اول برخی استان‌ها هنوز در مدارس ثبت‌نام نکرده‌اند. خدابنده، مدیرکل آموزش و پرورش استان خراسان رضوی در این‌باره به همشهری توضیح داد: «استان خراسان رضوی دارای یک میلیون و ۳۵۰ هزار دانش‌آموز است اما حدود ۲۰۰ هزار نفر از دانش‌آموزان این استان هنوز برای سال تحصیلی جدید در مدارس ثبت‌نام نشده‌اند. در اصل همه دانش‌آموزان باید تا پایان مردادماه ثبت‌نام می‌کردند ولی ۱۶ درصد آنها ثبت‌نام نشده‌اند. البته ثبت‌نام حدود ۱۴۰ هزار دانش‌آموز پایه اول به‌دلیل اینکه پایگاه سنجش سلامت نوورودها در پی شیوع زیاد کرونا تعطیل شد، به مشکل برخورده و فقط ۷۷ هزار نفر از آنها ثبت‌نام کرده‌اند. ۷۰ هزار دانش‌آموز غیرایرانی به‌ویژه از اتباع افغانستان نیز در استان تحصیل می‌کنند که چون در سامانه برای ثبت‌نام آنها مشکل داریم، تاکنون نتوانسته‌ایم ثبت‌نام‌شان کنیم.»

همچنین محمد علوی‌تبار، معاون سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی به خبرگزاری فارس از عدم‌ثبت‌نام ۲ میلیون و ۱۱۰ هزار دانش‌آموز برای خرید کتاب درسی خود خبر داده است. او در این‌باره توضیح داد: «تا این زمان ۱۲ میلیون و ۸۸۹ هزار دانش‌آموز نسبت به خرید اینترنتی کتاب‌های درسی خود اقدام کرده‌اند، اما هنوز ۲ میلیون و ۱۱۰ هزار دانش‌آموز کتاب‌های درسی خود را خریداری نکرده‌اند و به همین‌خاطر مجبور شدیم زمان ثبت‌نام را تمدید کنیم.» نکته اینجاست که ثبت‌نام کتاب‌های درسی از اواخر اردیبهشت آغاز شده بود و طبق قاعده باید اواسط مرداد تمام می‌شد. کارشناسان می‌گویند که این آمارها بیانگر موجی از ترک‌تحصیل در کشور است که درصورت بی‌توجهی به آن عواقب سنگینی بر نظام آموزشی تحمیل خواهد شد.