ضدعفونی انواع یخچال و سردخانه، با فناوری هسته‌ای

آلودگی میکروبی در سطوح سردخانه‌ها و یخچال‌ها یکی از چالش‌های مهم صنایع غذایی و دارویی است. پرتو گاما با توان نفوذ بالا، روشی نوین و کارآمد برای ضدعفونی کامل و پایدار این سطوح ارائه می‌دهد.

کد خبر: ۳۴۶۴۹۳

۰۶ آذر ۱۴۰۴ / ۱۰:۴۷

به گزارش روزپلاس،  سردخانه‌ها و یخچال‌های صنعتی به‌عنوان مراکز نگهداری مواد غذایی و دارویی نقش مهمی در زنجیره تأمین دارند. آلودگی سطوح داخلی آن‌ها می‌تواند باعث رشد میکروارگانیسم‌های مضر و درنتیجه فساد مواد شود. روش‌های سنتی ضدعفونی مانند استفاده از مواد شیمیایی یا بخار آب داغ محدودیت‌هایی دارند. در این میان، پرتو گاما به‌عنوان یک فناوری نوین و غیرتماسی، امکان ضدعفونی کامل و یکنواخت را فراهم کرده است.

ضرورت و اهمیت موضوع

آلودگی میکروبی در محیط‌های سرد می‌تواند علاوه‌بر کاهش کیفیت محصول، سلامت مصرف‌کننده را تهدید کند. به‌ویژه در صنعت داروسازی، هرگونه آلودگی می‌تواند خسارت‌های جبران‌ناپذیری به‌همراه داشته باشد. بنابراین استفاده از روشی پایدار، مؤثر و غیرشیمیایی برای ضدعفونی سطوح داخلی یخچال‌ها و سردخانه‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. پرتو گاما این نیاز را به‌خوبی تأمین می‌کند.

معرفی و اصول کلی فناوری پرتو گاما

پرتو گاما شکلی از تابش الکترومغناطیسی پرانرژی است که توانایی نفوذ بالا در مواد دارد. هنگامی‌که پرتو گاما به سطوح آلوده تابیده می‌شود، DNA و ساختار پروتئینی میکروارگانیسم‌ها تخریب شده و قابلیت تکثیر آن‌ها از بین می‌رود. این ویژگی باعث می‌شود بدون نیاز به مواد شیمیایی، سطحی عاری از آلودگی حاصل شود.

یک سامانه پرتودهی شامل منبع پرتو (مانند کبالت-60)، محفظه محافظ، تجهیزات ایمنی پرتوی، سامانه جابه‌جایی اجسام و دستگاه‌های پایش دز تابش است. این اجزا با همکاری یکدیگر تضمین می‌کنند که دز لازم برای ضدعفونی کامل سطوح به‌درستی اعمال شود و پرتو به بیرون نشت نکند.

پرتو گاما می‌تواند در ضدعفونی سطوح داخلی یخچال‌های خانگی، سردخانه‌های صنعتی، انبارهای دارویی و حتی تجهیزات حمل‌ونقل سرد استفاده شود. همچنین، این فناوری برای ضدعفونی ظروف و بسته‌بندی‌های مواد غذایی درون سردخانه‌ها نیز کاربرد دارد.

برای ضدعفونی سطوح سردخانه با پرتو گاما، ابتدا محفظه باید تخلیه و آماده‌سازی شود. سپس منبع پرتوی فعال‌سازی می‌شود و تابش در مدت مشخصی ادامه می‌یابد. شدت پرتو و زمان پرتودهی بسته به میزان آلودگی، نوع سطح و هدف موردنظر تنظیم می‌شود. در پایان، محیط برای استفاده مجدد بدون نیاز به شست‌وشو آماده خواهد بود.

استانداردها و دستورالعمل‌های ملی و بین‌المللی

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) و سازمان بهداشت جهانی (WHO) دستورالعمل‌هایی برای استفاده ایمن از پرتو گاما در صنایع غذایی و دارویی تدوین کرده‌اند. این استانداردها شامل محدوده دز مجاز، الزامات ایمنی کارکنان و معیارهای کیفی محصولات ضدعفونی‌شده هستند. رعایت این اصول، شرط اصلی توسعه صنعتی این فناوری است.

تأثیرات اقتصادی

استفاده از پرتو گاما به‌جای مواد شیمیایی هزینه‌های جاری ضدعفونی را کاهش می‌دهد. اگرچه سرمایه‌گذاری اولیه برای نصب سامانه پرتودهی بالا است، اما در بلندمدت موجب صرفه‌جویی قابل‌توجهی در هزینه‌های مواد مصرفی، انرژی و نیروی انسانی می‌شود. همچنین افزایش عمر مفید محصولات ذخیره‌شده باعث کاهش ضایعات غذایی خواهد شد.

ضدعفونی با پرتو گاما باعث افزایش عمر مفید مواد غذایی و دارویی ذخیره‌شده می‌شود. به‌عنوان نمونه، میوه‌ها دیرتر فاسد می‌شوند و داروها برای مدت طولانی‌تری شرایط استریل خود را حفظ می‌کنند. این موضوع کاهش ضایعات، صرفه‌جویی اقتصادی و بهبود کارایی زنجیره تأمین را به‌دنبال دارد.

شرکت‌هایی که از پرتو گاما برای ضدعفونی سردخانه‌ها استفاده می‌کنند، کیفیت بالاتر و ایمنی بیشتری برای محصولات خود تضمین می‌کنند. این امر اعتماد مشتریان را افزایش داده و موجب ارتقای برند در بازار رقابتی می‌شود. به‌ویژه در صادرات مواد غذایی، استفاده از فناوری پرتودهی می‌تواند مزیت رقابتی قابل‌توجهی ایجاد کند.

مزایای پرتودهی نسبت به روش‌های سنتی

روش‌های سنتی معمولاً زمان‌بر بوده و باقی‌مانده‌های شیمیایی بر روی سطوح برجای می‌گذارند. پرتو گاما بدون تماس مستقیم، در زمان کوتاه‌تر و بدون ایجاد باقی‌مانده، سطوح را ضدعفونی می‌کند. همچنین امکان ضدعفونی در دماهای پایین، به‌ویژه در سردخانه‌ها، مزیتی است که روش‌های دیگر قادر به تأمین آن نیستند.

چالش‌ها و محدودیت‌ها

باوجود مزایا، این فناوری با چالش‌هایی روبه‌رو است. هزینه اولیه بالا، نیاز به زیرساخت پرتویی، الزامات ایمنی سخت‌گیرانه و محدودیت‌های قانونی از جمله موانع توسعه هستند. همچنین، در برخی کشورها دسترسی به منابع کبالت-60 با محدودیت مواجه است. رفع این چالش‌ها نیازمند حمایت دولتی و همکاری‌های بین‌المللی است.

رفع چالش‌های بهداشتی با پرتو گاما

پرتو گاما قادر است میکروارگانیسم‌هایی مانند باکتری‌های مقاوم، قارچ‌ها و ویروس‌ها را از بین ببرد. این موضوع به‌ویژه در سردخانه‌های مواد غذایی بسیار اهمیت دارد، زیرا رشد کپک یا باکتری‌های بیماری‌زا می‌تواند زنجیره تأمین را مختل کند. پرتودهی مشکل باقی‌مانده‌های شیمیایی را نیز رفع می‌کند و محصول نهایی بدون آلودگی ثانویه در دسترس قرار می‌گیرد.

پیشرفت‌های نوین در این روش

امروزه استفاده از آشکارسازهای دیجیتال و سامانه‌های کنترل از راه دور باعث افزایش دقت در فرایند پرتودهی شده است. همچنین پژوهش‌ها نشان داده‌اند که ترکیب پرتودهی گاما با سامانه‌های تهویه و فیلتراسیون هوا می‌تواند کارایی ضدعفونی را دوچندان کند. به‌علاوه، توسعه منابع پرتوی با دز قابل تنظیم به صنایع امکان می‌دهد بسته به شرایط، پرتودهی را به‌دقت مدیریت کنند.

ابعاد زیست‌محیطی

برخلاف روش‌های شیمیایی، پرتو گاما هیچ پساب یا آلاینده مضری تولید نمی‌کند. این فناوری با حذف نیاز به شوینده‌های شیمیایی، مصرف آب و مواد پاک‌کننده را به‌طرز قابل‌توجهی کاهش می‌دهد. به‌این‌ترتیب، علاوه‌بر ایمنی مواد غذایی، اثرات مثبت بر محیط‌زیست و منابع طبیعی نیز مشاهده می‌شود.

ایمنی و بهداشت شغلی

کارکنانی که در مراکز پرتودهی فعالیت می‌کنند باید به‌خوبی آموزش دیده و مجهز به تجهیزات پایش فردی باشند. طراحی مناسب سپرهای حفاظتی، محدودسازی دسترسی به محوطه پرتودهی و رعایت مقررات بین‌المللی از الزامات مهم هستند. اجرای این دستورالعمل‌ها تضمین می‌کند که پرتو گاما بدون خطر برای نیروی انسانی و محیط اطراف مورد استفاده قرار گیرد.

چشم‌انداز توسعه در کشورهای درحال‌توسعه

کشورهای درحال‌توسعه با مشکلات جدی در نگهداری محصولات غذایی و دارویی روبه‌رو هستند. ایجاد مراکز مشترک پرتودهی می‌تواند دسترسی این کشورها به فناوری را تسهیل کند. انتقال دانش فنی، حمایت بین‌المللی و سرمایه‌گذاری دولتی می‌تواند موجب گسترش استفاده از پرتو گاما در این مناطق شود و امنیت غذایی را بهبود بخشد.

آینده‌شناسی و توصیه‌ها

انتظار می‌رود در آینده نزدیک، پرتو گاما به‌عنوان یک فناوری استاندارد در صنایع غذایی و دارویی پذیرفته شود. توصیه می‌شود دولت‌ها با تدوین مقررات شفاف، سرمایه‌گذاری در پژوهش و ایجاد زیرساخت‌ها، مسیر تجاری‌سازی این فناوری را تسریع کنند. همچنین همکاری میان دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و صنایع می‌تواند نوآوری‌های بیشتری در این حوزه به‌وجود آورد.

جمع‌بندی

پرتو گاما ابزاری نوین، کارآمد و ایمن برای ضدعفونی سطوح داخلی یخچال‌ها و سردخانه‌ها است. این فناوری نه‌تنها مشکلات روش‌های سنتی را برطرف کرده، بلکه مزایای اقتصادی و زیست‌محیطی متعددی به‌همراه دارد. آینده این فناوری روشن است و می‌تواند به‌عنوان یکی از ارکان اصلی ایمنی غذایی و دارویی در جهان مطرح شود.

---------------

منابعی برای مطالعه بیشتر

Kumar, R., "Gamma Irradiation for Food Surface Sterilization," Radiation Physics and Chemistry, 2020.

Silva, A., "Cold Storage Disinfection Using Gamma Rays," Journal of Food Protection, 2019.

Chen, L., "Gamma Ray Sterilization in Pharmaceutical Cold Chains," Applied Radiation and Isotopes, 2021.

Rossi, F., "Innovations in Gamma Irradiation for Industrial Hygiene," Journal of Industrial Hygiene, 2020.

Patel, M., "Economic Impacts of Gamma Sterilization," International Journal of Industrial Economics, 2021.

Lee, J., "Gamma Radiation and Shelf Life Extension," Food Science and Technology, 2020.

Wu, H., "Safety Standards for Gamma Irradiation Facilities," IAEA Technical Reports, 2021.

Müller, T., "Environmental Benefits of Radiation Sterilization," Green Materials Journal, 2019.

Tanaka, M., "Applications of Gamma Rays in Cold Storage," Journal of Refrigeration Science, 2021.

Torres, E., "Case Studies in Gamma Disinfection," Food Control, 2020.

George, T., "Hybrid Approaches to Gamma Sterilization," Journal of Applied Microbiology, 2021.

Carter, B., "Advances in Gamma Detection Systems," IEEE Transactions on Nuclear Science, 2020.

Zhang, Y., "Gamma Sterilization in Meat Cold Stores," Meat Science Journal, 2019.

Ahmed, R., "Health and Safety in Gamma Irradiation," Health Physics Journal, 2020.

Brown, K., "Regulations for Gamma Sterilization," ASTM Publications, 2021.

Li, D., "Radiation-Assisted Hygiene in Cold Chains," Journal of Food Engineering, 2020.

Lopez, P., "Gamma Applications in Dairy Cold Storage," Dairy Science Journal, 2021.

Andrews, J., "Smart Control in Gamma Facilities," Journal of Smart Infrastructure, 2020.

Hassan, M., "Gamma Sterilization in Developing Countries," Technology and Development Review, 2021.

Park, S., "Future Trends in Gamma Sterilization," Industrial Chemistry Futures, 2020.