شبی که فضیلتش با شب‌قدر برابر است

در این گزارش بخش‌هایی از فضیلت‌های پانزدهمین شب ماه شعبان را بخوانید.

کد خبر: ۳۶۳۴۹

۲۱ ارديبهشت ۱۳۹۶ / ۱۸:۴۱

به گزارش روز پلاس، شب نیمه شعبان، شب بسیار مبارکى است. از امام جعفر صادق علیه السلام روایت است که از امام محمدباقر علیه‌السلام در مورد فضیلت شب نیمه شعبان سؤال شد.

امام فرمود: آن شب بعد از لیلة القدر افضل شب‌هاست. در آن شب خداوند به بندگان، فضل خود را عطا مى‌فرماید و ایشان را به مَنّ و کَرَم خویش مى‌آمرزد. پس سعى و کوشش کنید در تقرّب جستن به سوى خداى تعالى.

شب نیمه شعبان، شبى است که خدا قسم یاد فرموده به ذات مقدس خود که سائلى را از درگاه خود تا زمانی که مطلب گناهی را درخواست نکند؛ دست خالى برنگرداند؛ و آن شبى است که قرار داده حق تعالى آن را از براى ما به مقابل آن که قرار داده شب قدر را براى پیغمبر ما صَلَّى اللَّهِ عَلِیهِ وَ آله. پس کوشش کنید در دعا و ثنا بر خداى تعالی و از جمله برکات این شب مبارک آن است که ولادت با سعادت حضرت صاحب عصر امام زمان ارواحُنا لَهُ الفداء در سحر این شب سال دویست و پنجاه و پنج در سامراء واقع شده و باعث مزید شرافت این شب مبارک شده است.

در حدیثی که در وسایل الشیعه، بحار الانوار و مصباح المتهجد اشاره شده در خصوص فضیلت ماه شعبان آمده است:

«خداوند به ذات مقدس خود سوگند خورده است که هرکس را در این ماه به او پناه برده و از او درخواست کند، از رحمت خود محروم ننماید».

شب نیمه شعبان از چنان اهمیتی برخوردار است که هم‌ردیف و هم‌پای شب‌های قدر قرار دارد و از این موقعیت می‌توان، چون شب‌های قدر ماه مبارک رمضان برای کسب خیرات و برکات معنوی بهره برد و نهایت تلاش را برای کسب فیض داشت.

خطبه‌ای در شرافت ماه شعبان

بنا بر آنچه در شماری از متون روایی وارد شده، پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) در یکی از سال‌ها، به هنگام آغاز این ماه خطبه‌ای خواندند و مردم را نسبت به شرافت این ماه آگاه فرمودند.

در بحار الانوار قسمت‌هایی از این خطبه چنین آمده است:

«... شعبان ماه شریفی است و آن ماه من است. حاملان عرش آن را بزرگ می‌شمارند و حق آن را می‌شناسند. آن ماهی است که در آن همچون ماه رمضان، روزی بندگان زیاد می‌گردد و در آن بهشت آذین بسته می‌شود و این ماه را شعبان نامیده‌اند؛ زیرا در آن ارزاق مؤمنان تقسیم می‌شود و آن ماهی است که عمل در آن چند برابر می‌شود و کار نیکو هفتاد برابر ثمره می‌دهد».

امتیاز پنج‌شنبه‌های ماه شعبان

بنا بر آنچه در حدیثی دیگر در وسایل الشیعه به آن اشاره شده، ماه شعبان، ماهی است: «در هر پنج‌شنبه آن، آسمان‌ها زینت بسته می‌شود، و فرشتگان به دعا می‌پردازند که پروردگارا! آن‌کس را که در این ایام روزه بدارد، ببخشای و دعایش را اجابت فرمای. پس هرکس که در روز اول شعبان دو رکعت نماز گزارد و در هر رکعت آن یک‌مرتبه سوره حمد و یکصد مرتبه سوره توحید را بخواند و بعد از نماز نیز یکصد مرتبه صلوات بفرستد، خداوند تمامی حاجت‌های دینی و دنیایی او را اجابت می‌فرماید».

شرافت شب و روز نیمه شعبان

اما در میان روز‌ها و شبهای ماه شعبان، شب نیمه شعبان این ماه مصادف با ولادت حضرت مهدی (عجّل الله تعالی فرجه الشریف) از شرافت ویژه‌ای برخوردار است.

از امام صادق (علیه السّلام) روایت شده که پدر بزرگوارشان در پاسخ کسی که از فضیلت شب نیمه شعبان از ایشان پرسیده بود، فرمودند: این شب برترین شب‌ها بعد از شب قدر است. خداوند در این شب فضلش را بر بندگان جاری می‌سازد و از منت خویش گناهان آنان را می‌بخشد، پس تلاش کنید که در این شب به خدا نزدیک شوید. همانا این شب، شبی است که خداوند به وجود خود سوگند یاد کرده که در آن درخواست کننده‌ای را، مادام که درخواست گناه نداشته باشد، از درگاه خود نراند.

در بحار الانوار در مورد اهمیت شب نیمه شعبان از زبان پیامبر اکرم (صلّی الله علیه وآله) این‌گونه روایت شده است: من شب نیمه شعبان خوابیده بودم که جبرائیل به نزدم آمد و گفت:‌ ای محمد! آیا در این شب می‌خوابی؟

گفتم:‌ای جبرائیل! مگر این شب چه شبی است؟

جبرائیل گفت: این شب، شب نیمه شعبان است.‌ ای محمد برخیز! پس مرا از بستر خواب بلند نمود و آنگاه مرا به بقیع برد و گفت: سرت را بلند کن و به آسمان بنگر.

شب نیمه شعبان شبی است که درهای آسمان در آن باز می‌شود: درهای رحمت. در «رضوان»، در «مغفرت»، در «فضل»، در «توبه»، در «نعمت»، در «جود» و در «احسان»؛ و خداوند به عدد مو‌ها و پشمهای گاو و گوسفند مردم را از آتش جهنم آزاد می‌کند. زمان مرگ را در آن ثبت کرده و به‌ مدت یک سال روزی‌ها را تقسیم می‌کند؛ و هرچه را که در تمام سال اتفاق می‌افتد فرو می‌فرستد. محمد! کسی که این شب را با گفتن «الله اکبر»، «سبحان الله» و «لا اله الا الله» و دعا و نماز و قرآن خواندن و انجام اعمال مستحب و استغفار کردن زنده نگهدارد بهشت منزل و استراحتگاه او خواهد بود و گناهان گذشته و آینده‌اش بخشیده می‌شود.

در حالی نزدت آمدم که تمام فرشته‌ها در آسمان پاهایشان را جفت کرده‌اند عده‌ای تسبیح می‌کنند. عده‌ای در رکوع، عده‌ای در سجود و گروهی ذکر می‌گویند. شبی است که کسی دعا نمی‌کند مگر این که مستجاب می‌شود. کسی چیزی نمی‌خواهد مگر این که به او داده می‌شود، کسی درخواست مغفرت و بخشش نمی‌کند، مگر این که بخشیده می‌شود. کسی توبه نمی‌کند مگر این که توبه‌اش پذیرفته می‌شود. کسی که از خیر این شب محروم شود، از خیر بزرگی محروم شده است.

نیمه شعبان علاوه بر اینکه روز و زمان خجسته میلاد امام عصر (عجّل الله تعالی فرجه الشریف) است، فرصت معنوی مناسب و ارزشمندی برای راز و نیاز با خالق هستی و نزدیکی هرچه بهتر و بیشتر به معبود و کسب برکات الهی است.

شب نیمه شعبان از چنان اهمیتی برخوردار است که هم‌ردیف و هم‌پای شب‌های قدر قرار دارد و از این موقعیت می‌توان، چون شب‌های قدر ماه مبارک رمضان، برای کسب خیرات و برکات معنوی بهره برد و نهایت تلاش را برای کسب فیض داشت.

دعای کمیل را در شب نیمه شعبان فراموش نکنیم!

بنا بر روایت «کمیل» یار وفادار امیرالمؤمنین (علیه السّلام)، در جلسه‌ای یکی از یاران حضرت از ایشان درباره این آیه شریفه سوره دخان «فی‌ها یفرق کل أمر حکیم» سؤال کرد، ایشان نیز در تفسیر شب قدر که امور آدمیان در آن مقدر می‌شود به بیان اهمیت شب نیمه شعبان پرداختند و به خصوص بر خواندن دعای حضرت خضر (علیه السّلام) در این شب (شب نیمه شعبان) تاکید کردند.

پس از اتمام جلسه و آن گاه که کمیل به منزل خود بازگشت، باز به نزد حضرت مراجعه کرد تا دعای خضر را از ایشان فرا گیرد. حضرت نیز نخست او را امر به نوشتن کردند و آنگاه دعای معروف کمیل را برای او خواندند، و سرانجام او را به خواندن این دعا در شب نیمه شعبان سفارش فرمودند.

با گشت و گذاری در بوستان روایات رسیده از خاندان عصمت و طهارت (علیهم السّلام) هم بخشی از آن اسرار بر ما عیان می‌شود و هم به دستور العمل‌های شفابخشی برمی‌خوریم که خاندان عصمت (علیهم السّلام) آن‌ها را برای رشد و بالندگی بشر به او تعلیم کرده اند.

آنچه در پی می‌آید احادیثی هستند از این سنخ که اسرار گفته اند.

عنایتی خاص به زائران حضرت حسین (ع)

امام صادق (علیه السّلام) فرمود: وقتی نیمه شعبان می‌شود هاتفی از افق اعلی ندا می‌دهد که « أَلَا زَائِرِی قَبْرِ الْحُسَیْنِ ارْجِعُوا مَغْفُوراً لَکُمْ وَ ثَوَابُکُمْ عَلَى رَبِّکُمْ وَ مُحَمَّدٍ نَبِیِّکُمْ‌». ای زائران قبر حسین، شما در حالی به شهر و دیار خود برمی‌گردید که مورد بخشش الهی قرار گرفته اید و ثواب و اجر این زیارت شما را خداوند متعال و پیامبرش به‌عهده گرفتند. (کافی ۴ / ۵۸۹)

امام صادق (علیه السّلام) فرمود: مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ ع. لَیْلَةً مِنْ ثَلَاثٍ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ؛ اگر کسی در یکی از این سه شب، قبر حسین‌بن علی (علیه السّلام) را زیارت کند خداوند متعال گناهان گذشته و آینده او را می‌آمرزد. راوی عرض می‌کند: فدایتان شوم این سه شب، کدام شب‌ها هستند؟ امام (علیه السّلام) فرمودند: شب عید فطر، شب عید قربان و شب نیمه شعبان. (کتاب المزار، ص. ۴۵)

امام صادق (علیه السّلام) فرمود: مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَیْنِ (ع). لَیْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ وَ لَیْلَةَ الْفِطْرِ وَ لَیْلَةَ عَرَفَةَ فِی سَنَةٍ وَاحِدَةٍ؛ اگر کسی در یک سال حسین‌بن علی (علیهما السّلام) را در شب نیمه شعبان و شب عید فطر و شب عرفه زیارت کند خداوند متعال برای او هزار حج و هزار عمره مقبول ثبت می‌کند و نیز هزار نیاز دنیایی و آخرتی او نیز برآورده خواهد شد. (کتاب ‏المزار ص. ۵۰)

‏محمدبن ابی‌نصر بزنطی می‌گوید از امام رضا (علیه السّلام) پرسیدم: در کدام ماه قبر شریف اباعبدالله الحسین (علیه السّلام) را زیارت کنیم؟ حضرت فرمودند: فِی النِّصْفِ مِنْ رَجَبٍ وَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ؛ در نیمه رجب و نیمه شعبان. (کتاب‏ المزار، ص. ۴۰)

ملاقات با پیامبران الهی از نزدیک

امام صادق (علیه السّلام) فرمود: هرکس دوست دارد پیامبران الهی را از نزدیک ملاقات کند؛ فَلْیَزُرْ قَبْرَ الْحُسَیْنِ‌بْنِ عَلِیٍّ ع. فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ؛ پس بر او لازم است تا در نیمه شعبان قبر حسین‌بن علی را زیارت کند؛ چرا که در چنین روزی ارواح پیامبران (علیهم السّلام) از خداوند متعال اجازه می‌گیرند تا به زیارت حسین (علیه السّلام) مشرف شوند که خداوند متعال هم به آن‌ها اجازه می‌دهد. (تهذیب‏ الأحکام، ج. ۶، ص. ۴۸)

زنده‌دلی با زنده نگهداری شب نیمه شعبان

رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) فرمود:: هرکس که شب عید و شب نیمه شعبان را زنده بدارد لَمْ‌یَمُتْ قَلْبُهُ یَوْمَ تَمُوتُ الْقُلُوبُ قلب او در روزی که قلب‌ها می‌میرد نخواهد مرد و هیچ‌گاه دل‌مرده نخواهد شد. (ثواب ‏الأعمال، ص. ۷۷)

برترین شب بعد از شب قدر

امام صادق (علیه السّلام )نقل می‌کند که از امام باقر (علیه السّلام) در مورد فضلیت شب نیمه شعبان سؤال کردند. امام (علیه السّلام) در پاسخ فرمودند: هِیَ أَفْضَلُ لَیْلَةٍ بَعْدَ لَیْلَةِ الْقَدْرِ شب نیمه شعبان بعد از شب قدر از ارزشمندترین شبهاست.

حضرت ادامه دادند؛ تا آنجا که می‌توانید در این شب دعا کنید و خدا را بستایید اگر کسی در این شب صد بار سبحان الله و صد بار الحمد لله و صد بار الله اکبر بگوید غَفَرَ اللَّهُ تَعَالَى لَهُ مَا سَلَفَ مِنْ مَعَاصِیهِ وَ قَضَى لَهُ حَوَائِجَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ خداوند تمامی گناهان گذشته او را می‌آمرزد و نیازهای دنیا و آخرت او را برآورده می‌سازد. (الأمالی‏ للطوسی، ص. ۲۹)

تعجب امیرالمؤمنین علیه السّلام از بی‌تفاوتی نسبت به این شبها

امیرالمؤمنین علیه السّلام می‌فرمود: یعْجِبُنِی أَنْ یفَرِّغَ الرَّجُلُ نَفْسَهُ فِی السَّنَةِ أَرْبَعَ لَیالٍ در شگفتم از كسی كه چهار شب از سال را به بی‌تفاوتی می گذراند. آن چهار شب عبارتند از: شب عید فطر، شب عید قربان، شب نیمه شعبان و اولین شب از ماه رجب. (مصباح ‏المتهجد، ص 852)

عرضه اعمال سالانه در شب نیمه شعبان

امام صادق علیه السّلام فرمود: پدرم امام باقر علیه السّلام می فرمود «إِنِّی أُحِبُّ أَنْ أَدُومَ عَلَى الْعَمَلِ إِذَا عَوَّدْتُهُ نَفْسِی» من دوست دارم هر عمل صالحی را كه انجام می دهم، آن‌قدر در آن مداومت داشته باشم تا روحم به آن عادت كند. از این رو اگر به دلایلی عمل مستحبی را انجام ندادم، در اولین فرصت آن را بجا می آورم تا نفسم به آن عادت كند. برترین عمل نزد خداوند متعال عملی است كه بر آن مداومت شود.

سپس فرمود: «فَإِنَّ الْأَعْمَالَ تُعْرَضُ كُلَّ خَمِیسٍ وَ كُلَّ رَأْسِ شَهْرٍ وَ أَعْمَالَ السَّنَةِ تُعْرَضُ فِی النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ» تمام اعمال [یك هفته] در هر پنج‌شنبه و [تمام اعمال یك ماه] در اول ماه [بعد] و اعمال یك سال در نیمه شعبان [به خدمت ولی عصر آن زمان] عرضه می شود. پس اگر می خواهی عملی را به نفست عادت دهی آن را یك سال ادامه بده. (بحار الأنوار، ج84، ص37)

رسول خدا صلّی الله علیه و آله فرمودند: «مَنْ صَلَّى لَیلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ مِائَةَ رَكْعَةٍ بِأَلْفِ مَرَّةٍ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» هركه در شب نیمه شعبان صد ركعت نماز با هزار قل هو الله احد بخواند، روزی كه قلبها می میرند قلب او نمی میرد و تا نمرده است صد فرشته را خواهد دید كه خیال او را از بیم عذاب الهی آسوده می كنند. به این ترتیب كه سی ملك از آنها به او نوید بهشت می دهند. سی ملك دیگر او را از شیطان حفظ می كنند. سی ملك دیگر روز و شب برای او طلب بخشش می كنند و ده تای آخر هم او را در برابر مكر و حیله حیله‌گران و مكاران یاری می كنند. (إقبال ‏الأعمال، ص 701)

سفارش امام رضا علیه السّلام در شب نیمه شعبان

علی‌بن حسن فضال می گوید پدرم گفت كه در مورد نیمه شعبان از امام رضا علیه السّلام سؤال كردم. امام فرمود: هِی لَیلَةٌ یعْتِقُ اللَّهُ فِیهَا الرِّقَابَ مِنَ النَّارِ وَ یغْفِرُ فِیهَا الذُّنُوبَ الْكِبَارَ پرسیدم: در این شب نماز خاصی واجب شده است؟ فرمود: این شب عمل واجبی ندارد اما اگر دوست داشتی عمل مستحبی بجا آوری نماز جعفر طیار را بخوان و در آن بسیار ذكر خدا بگو و استغفار كن و دعا نما. زیرا پدرم مرتب می فرمود كه دعا در این شب مستجاب است. عرض كردم مردم می گویند كه امشب شب صكاك (صدور برات و مقدرات) است. فرمود شب صكاك، شب قدر در ماه رمضان است. (عیون‏ أخبار الرضا علیه السّلام، ج 1، ص29)

باشگاه خبرنگاران