به گزارش صفحه روانشناسی «مثبت زندگی» گسترش برگزاری مراسم هالووین در ایران، به‌ویژه در میان نوجوانان و جوانان زیر ۲۵ سال، پدیده‌ای است که فراتر از یک سرگرمی یا تقلید فرهنگی، قابلیت بررسی از منظر روانشناسی اجتماعی، جامعه‌شناسی نسل‌ها و هویت فرهنگی را دارد.
نکته قابل تأمل این است که بخش بسیار کوچکی از نوجوانان و جوانانی که در این مراسم شرکت می‌کنند، لزوماً شناختی از پیشینه تاریخی، فلسفه، نمادها و زمینه‌های فرهنگی هالووین ندارند. برای بسیاری از آن‌ها، هالووین بیش از آنکه یک مناسبت باشد، بهانه‌ای برای حضور در جمع، پوشیدن لباس‌های متفاوت، آرایش‌های نامتعارف، انتشار تصاویر در شبکه‌های اجتماعی و تجربه یک رویداد متفاوت است.
و این جامعه که بسیار کوچک‌تر از حد تصویر هستند با ابزار شبکه‌های اجتماعی میلیون‌ها بار دیده می‌شوند و باعث می‌شود جمعیتی قابل توجه به نظر برسند و باعث تاثیر بر سایر اقشار شوند.
۱. از نیاز های مصنوعی تا تقلید فرهنگی
از منظر روانشناسی رشد، نوجوانی و اوایل جوانی دوره شکل‌گیری هویت فردی، استقلال‌طلبی، تجربه‌گرایی و نیاز به پذیرفته‌شدن در گروه همسالان است. در این سنین، جذابیت یک رفتار گاهی نه به محتوای آن، بلکه به میزان متفاوت‌بودن و بازتاب اجتماعی آن وابسته است.
در چنین شرایطی، برگزاری هالووین می‌تواند به ابزاری برای کسب هویت گروهی و تجربه نوعی تمایز اجتماعی تبدیل شود؛ به این معنا که فرد با مشارکت در یک رویداد فراگیر در فضای مجازی، احساس می‌کند به یک جریان اجتماعی و نسلی تعلق دارد.
مسئله اصلی در اینجا، صرفاً علاقه به یک فرهنگ خارجی نیست؛ بلکه شکل‌گیری الگویی از مصرف فرهنگی بدون شناخت و تأمل درباره محتوای آن است.
۲. سرگرمی یا عادی‌سازی تدریجی الگوهای فرهنگی؟
هر جامعه‌ای در معرض تبادل فرهنگی قرار دارد و آشنایی با سنت‌های سایر ملت‌ها به‌خودی‌خود نه تهدید است و نه امری منفی. اما زمانی که یک مناسبت خارجی بدون شناخت زمینه‌های تاریخی و فرهنگی آن، صرفاً از طریق جذابیت‌های بصری و هیجانی بازتولید می‌شود، باید درباره پیامدهای آن تأمل کرد.
بخشی از مراسمی که با عنوان هالووین در ایران برگزار می‌شود، از چارچوب یک دورهمی ساده فراتر می‌رود و در برخی موارد و با پوشش‌ها و آرایش‌های نامتعارف، مصرف‌گرایی و رفتارهای خارج از هنجارهای اجتماعی همراه می‌شود.
نکته مهم تر، نحوه بازنمایی و گسترش آن در فضای مجازی ایران است که موضوعی لازم به بررسی است.
۳. راهکار؛ آگاهی‌بخشی به‌جای تقابل با نسل جوان
راهکار پایدار برای مواجهه با این پدیده، آگاهی‌بخشی هدفمند و مستمر در سه کانون اصلی شکل‌گیری شخصیت و نگرش نوجوانان است:
خانواده: والدین باید به‌جای سرزنش و تقابل، زمینه گفت‌وگو درباره ریشه‌های فرهنگی مناسبت‌ها، تفاوت سرگرمی و هویت فرهنگی و پیامدهای برخی رفتارهای اجتماعی را فراهم کنند.
مدارس: آموزش سواد فرهنگی و رسانه‌ای، شناخت ریشه‌های مناسبت‌های فرهنگی، تقویت هویت ملی و دینی و افزایش قدرت تحلیل و انتخاب آگاهانه باید در برنامه‌های تربیتی مدارس مورد توجه قرار گیرد.
رسانه‌ها: رسانه‌ها به‌جای بازنمایی صرفاً تبلیغاتی یا تقابلی این مناسبت‌ها، باید با تولید محتوای جذاب، مستند و متناسب با زبان نسل جدید، زمینه شناخت و تحلیل اشکالات این پدیده‌ها را فراهم کنند.
البته آگاهی‌بخشی زمانی اثربخش خواهد بود که در کنار آن، برای نیاز واقعی نوجوانان به شادی، هیجان، تجربه جمعی و حضور اجتماعی نیز فرصت‌های سالم، جذاب و متناسب با علایق نسل جدید فراهم شود.
مسئله هالووین در ایران را نباید صرفاً به پوشیدن لباس‌های عجیب، برگزاری چند مهمانی یا علاقه نوجوانان به یک مناسبت خارجی تقلیل داد. موضوع اصلی، نحوه مواجهه یک نسل با جریان‌های فرهنگی جهانی و میزان آگاهی آن‌ها در انتخاب الگوهای رفتاری است.
می‌توان به نسل کدید قدرت تشخیص، انتخاب و تحلیل داد.
صیانت از هویت فرهنگی با اجبار و تقابل با نسل جوان محقق نمی‌شود؛ بلکه با آگاهی‌بخشی، گفت‌وگو، آموزش و ایجاد جایگزین‌های جذاب و سالم امکان‌پذیر است.