به گزارش روزپلاس، شهرام مقصودی در گفت‌وگویی با بیان اینکه در بازار اسباب‌بازی و بازی‌های فکری باید میان خریدار و مصرف‌کننده تفاوت قائل شد، اظهار کرد: در اغلب موارد والدین، خریداران اصلی هستند و کودکان و گروه‌های سنی پایین‌تر، مصرف‌کنندگان این محصولات به شمار می‌روند. بنابراین تولیدکننده برای موفقیت در بازار باید هم نظر والدین را جلب کند و هم محصولی متناسب با نیاز و علاقه مصرف‌کننده نهایی ارائه دهد.
او با اشاره به دشواری رقابت محصولات ایرانی با نمونه‌های خارجی افزود: حتی زمانی که یک بازی ایرانی از کیفیت و شرایط مناسبی برخوردار است، صرف ایرانی بودن محصول می‌تواند در مقایسه با نمونه خارجی برای آن یک نقطه ضعف محسوب شود. از سوی دیگر، تنوع بالای محصولات خارجی در فروشگاه‌ها و تمایل بیشتر برخی فروشندگان به عرضه این کالاها، شرایط را برای تولیدکننده داخلی دشوارتر کرده است؛ چراکه تولیدکننده ایرانی ناچار است با حاشیه سود پایین‌تری فعالیت کند و همین موضوع در بسیاری از موارد مشکلاتی را برای ادامه کار به وجود می‌آورد.
این تولیدکننده بازی‌های فکری ادامه داد: در مواردی که یک بازی خارجی به زبان فارسی ترجمه نشده، ممکن است این مسئله تا حدودی مخاطب را به سمت بازی‌های ایرانی سوق دهد، اما در مجموع، نام و برند خارجی همچنان برای بخشی از خریداران جذابیت و اعتبار بیشتری دارد و برخی افراد حاضرند برای خرید محصولات خارجی هزینه بیشتری بپردازند.
مقصودی با اشاره به شرایط اقتصادی و کاهش قدرت خرید خانواده‌ها تصریح کرد: در وضعیت فعلی که مردم با مشکلات اقتصادی و معیشتی روبه‌رو هستند، اسباب‌بازی و به‌ویژه کالاهای فکری در اولویت‌های نخست خرید خانوار قرار نمی‌گیرند. طبیعی است که در چنین شرایطی، مشکلاتی که پیش‌تر نیز برای تولیدکنندگان وجود داشته، اثر بیشتری بر بازار و میزان فروش محصولات داخلی بگذارد.
کپی‌برداری؛ تهدیدی جدی برای تولید بازی‌های فکری
او در ادامه یکی از مهم‌ترین چالش‌های تولیدکنندگان بازی‌های فکری را کپی‌برداری از محصولات دانست و اظهار کرد: در این حوزه به‌راحتی می‌توان از نمونه‌های موجود الگوبرداری و حتی محصولات مشابه تولید کرد. متأسفانه ثبت یک محصول در مراجع مربوط نیز همیشه به معنای برخورداری از حمایت مؤثر در برابر کپی‌برداری نیست.
او با بیان اینکه حتی تجربه ثبت محصولات در شورای نظارت بر اسباب‌بازی و ارائه آن‌ها به اداره مالکیت صنعتی نیز همیشه مانع کپی‌برداری نشده است، افزود: ما محصولی داشتیم که هم در شورای نظارت بر اسباب‌بازی ثبت شده بود و هم برای آن در حوزه مالکیت معنوی اقدام کرده بودیم، اما با این وجود، تولیدکننده دیگری به‌راحتی اعلام کرد که قصد کپی‌کردن آن را دارد. مسئله اینجاست که تولیدکننده اصلی برای پیگیری چنین موضوعی باید زمان و انرژی زیادی صرف کند، در حالی که ممکن است هم‌زمان چندین محصول دیگر نیز برای تولید و عرضه داشته باشد.
مقصودی با اشاره به اینکه هر محصولی که در بازار با استقبال بیشتری مواجه شود، بیشتر در معرض کپی‌برداری قرار می‌گیرد، ادامه داد: در واقع، تولیدکننده‌ای که برای طراحی و تولید یک بازی زمان و هزینه صرف کرده، به‌راحتی ممکن است با محصول مشابهی مواجه شود که بدون طی همان مسیر و صرف همان هزینه‌ها وارد بازار شده است. در چنین شرایطی، حمایت‌های موجود به اندازه‌ای نیست که تولیدکننده بتواند با اطمینان خاطر فعالیت کند.
حمایت‌ها کافی نیست
او در پاسخ به پرسشی درباره عملکرد شورای نظارت بر اسباب‌بازی و الزام ثبت بازی‌های رومیزی برای دریافت مجوز تولید، گفت: بیش از ۱۵ سال است که در این حوزه فعالیت دارم و با مجموعه‌ها و گروه‌های فعال در زمینه اسباب‌بازی آشنا هستم. در این مدت، تلاش برای ثبت محصولات و دریافت مجوز همواره وجود داشته و فعالان این حوزه نیز در این زمینه اقدامات زیادی انجام داده‌اند، اما مسئله اصلی این است که ثبت محصول تا چه اندازه می‌تواند حمایت واقعی و مؤثری برای تولیدکننده به همراه داشته باشد.
این تولیدکننده بازی‌های فکری افزود: در زمینه ثبت و دریافت مجوز فعالیت‌هایی انجام می‌شود، اما آنچه تولیدکننده بیش از هر چیز به آن نیاز دارد، اطمینان از حمایت پس از ثبت است؛ به این معنا که بتواند با خیال آسوده محصول خود را تولید و وارد بازار کند و نگران کپی‌شدن آن نباشد. در حال حاضر، چنین اطمینانی به‌طور کامل وجود ندارد.
این تولیدکننده بازی فکری با اشاره به ضرورت بررسی اثربخشی خدمات ارائه‌شده به فعالان این صنعت اظهار کرد: طبیعتا هر مجموعه‌ای که برای ارائه خدمات به تولیدکنندگان شکل می‌گیرد، باید بتواند نیازهای واقعی آن‌ها را برطرف کند. اگر خدماتی مانند ثبت، صدور مجوز یا ارائه هولوگرام به تولیدکننده کمک کند، اقدام مثبتی است، اما باید دید این فرایندها در نهایت چه میزان فایده برای تولیدکننده دارند و آیا به حمایت از محصول منجر می‌شوند یا صرفا هزینه‌هایی را به او تحمیل می‌کنند. به اعتقاد من، در این زمینه هنوز جای کار وجود دارد و باید نسبت میان هزینه‌های پرداختی و خدماتی که دریافت می‌شود، دقیق‌تر بررسی شود.
محدودیت همگانی نیست؟!
مدیرعامل برند لیرو همچنین درباره محدودیت‌های مربوط به استفاده از شخصیت‌ها و عناصر متعلق به انیمیشن‌ها و محصولات فرهنگی، به‌ویژه نمونه‌های خارجی، گفت: استفاده از شخصیت‌های شناخته‌شده کارتونی می‌تواند برای یک محصول اسباب‌بازی یا بازی فکری ارزش‌آفرینی کند و به جذابیت و فروش آن کمک کند. به همین دلیل، این موضوع برای تولیدکنندگان اهمیت دارد و محدودیت‌های مربوط به آن نیز باید به‌صورت روشن و با در نظر گرفتن شرایط بازار و تولیدکننده بررسی شود.
او با اشاره به اینکه در حال حاضر اطلاعات کاملی از آخرین ضوابط و ضمانت‌های اجرایی این حوزه ندارد، اظهار کرد: در دوره‌هایی شاهد بوده‌ام که در نمایشگاه‌ها درباره برخی محصولات تذکراتی داده شده و مواردی از ممیزی نیز وجود داشته است، اما در عین حال همچنان محصولاتی در بازار دیده می‌شوند که از همین شخصیت‌ها و عناصر استفاده می‌کنند و به فروش می‌رسند.
مقصودی افزود: در چنین شرایطی، تولیدکنندگانی که محدودیت‌ها را رعایت می‌کنند ممکن است با این پرسش مواجه شوند که چرا محصولاتی با شرایط متفاوت همچنان در بازار حضور دارند. وقتی ضوابطی تعیین می‌شود، باید نحوه اجرای آن نیز روشن و یکسان باشد؛ زیرا اجرای نامتوازن محدودیت‌ها می‌تواند برای تولیدکنندگانی که خود را ملزم به رعایت مقررات می‌دانند، مسئله‌ساز شود.
چالش‌های تشکیل اتحادیه اسباب‌بازی
این تولیدکننده بازی‌های فکری همچنین درباره نبود یک اتحادیه مستقل و مشخص برای فعالان صنعت اسباب‌بازی و بازی‌های فکری اظهار کرد: یکی از مشکلات این حوزه، تنوع مواد اولیه و رشته‌های مختلفی است که در تولید اسباب‌بازی دخالت دارند. در این صنعت، محصولاتی با مواد پلاستیکی، چوبی، فلزی و دیگر مواد تولید می‌شوند و همین تنوع باعث شده است که شکل‌گیری یک ساختار صنفی واحد با دشواری‌هایی همراه باشد.
او با اشاره به تجربه شکل‌گیری انجمن اسباب‌بازی گفت: زمانی که برای تأسیس این انجمن اقدام کردیم، گروهی حدودا ۲۴ نفره بودیم، اما در ادامه تعداد اعضا کاهش پیدا کرد و در نهایت تعداد بسیار محدودی از افراد پیگیر کار باقی ماندند. برای ثبت انجمن نیز با دشواری‌هایی روبه‌رو شدیم و در نهایت با حداقل تعداد اعضای لازم، یعنی سه نفر، توانستیم آن را به ثبت برسانیم.
مقصودی ادامه داد: در سال‌های بعد، انجمن اسباب‌بازی فعالیت خود را ادامه داد و مجموعه‌ها و تشکل‌های دیگری نیز در حوزه‌های مرتبط شکل گرفتند؛ از جمله انجمن بازی‌های رومیزی و تشکل‌های مرتبط با فعالان و کارفرمایان صنعت اسباب‌بازی. با این حال، اینکه این مجموعه‌ها بتوانند در کنار یکدیگر قرار بگیرند و به یک همگرایی و ساختار صنفی منسجم برسند، همچنان موضوع مهمی است.
او با اشاره به دشواری شکل‌گیری اتحادیه‌ای فراگیر در این حوزه گفت: وقتی حتی برای تشکیل و حفظ یک انجمن با مشکلاتی مواجه هستیم، طبیعتا ایجاد یک اتحادیه واحد که بتواند همه بخش‌های صنعت اسباب‌بازی را پوشش دهد، کار ساده‌ای نخواهد بود. با این حال، همگرایی تشکل‌های موجود می‌تواند به پیگیری منسجم‌تر مطالبات تولیدکنندگان و حل مشکلات مشترک آن‌ها کمک کند.
مقصودی در پایان با اشاره به انگیزه فعالان این حوزه برای ادامه تولید، اظهار کرد: ما تولیدکننده هستیم و علاقه و لذت اصلی‌مان در تولید محصول و استفاده مخاطبان از آن است. این انگیزه در بسیاری از تولیدکنندگان دیگر نیز وجود دارد و افراد با وجود هزینه‌ها و دشواری‌های فراوان، همچنان تلاش می‌کنند محصولات جدیدی طراحی و تولید کنند. انتظار ما این است که محصولاتی که با صرف زمان، انرژی و هزینه تولید می‌شوند، به‌درستی دیده شوند و امکان عرضه و فروش مناسبی در بازار داشته باشند. تولیدکننده نیاز دارد محصولش مورد توجه قرار بگیرد و به دست مصرف‌کننده برسد؛ موضوعی که در کنار حمایت‌های مؤثر از حقوق تولیدکنندگان، می‌تواند انگیزه ادامه فعالیت و سرمایه‌گذاری در این صنعت را حفظ کند.